Grote Pietatlas: Nog zwart als roet en soms een kleurtje

In verreweg de meeste gemeenten woedt de discussie, maar blijft Zwarte Piet gewoon zwart. Op een paar plekken is er dit jaar bij de intocht wél een experiment. Met een roetpiet. Of een nieuwe kleur. Dat blijkt uit de Eerste Grote Pietatlas, een inventarisatie van intochten kriskras door het land.

Volledig scherm
© AD
Quote

Er zit nog steeds geen Piet bij die net zo goed voldoet als de traditione­le. De roetpiet die het Sinter­klaas­jour­naal vorig jaar introdu­ceer­de is toch minder, omdat mensen herkenbaar blijven en niet alle kinderen weten wat roet is

Ineke Strouken

Het einde van Zwarte Piet leek afgelopen jaar nabij. Zoals toen warenhuis De Bijenkorf hem door een gouden exemplaar verving. Of toen mensenrechtenexperts in Genève hun afschuw erover uitspraken. En, recent nog, toen onderwijsbestuurders scholen dwongen er afscheid van te nemen.

Maar, zie hier. Op de Eerste Grote Pietatlas blijkt het hulpje van Sinterklaas op héél veel plekken nog vrolijk in dezelfde zwarte of bruine gedaante rond te huppelen. Is dat de bevestiging dat Piet inderdaad een heilig huisje is? Heiliger dan heilig zelfs? Of vormen de schaarse plekken waar Piet wel verandert een opmaat voor verdere vernieuwing?

De experts die de vraag gesteld krijgen, geloven het laatste. Piet gaat door de nationale en internationale kritiek op zijn 'racistische trekken' op de schop, is hun mening. Maar het kan nog heel lang duren.

Taaie gewoonte
,,15, 20 jaar,'' schat Ben Coates (auteur van Why the Dutch are different: a journey into the hidden heart of the Netherlands) op basis van deze atlas in. En dat is volgens hoogleraar sociologie Peter Achterberg niet zo gek, maar juist 'tekenend' voor een traditie. ,,Dat zijn taaie, ingesleten gewoonten, die we moeilijk laten gaan.'' Coates heeft als in Nederland wonende Engelsman verschillende verklaringen voor de tegenzin het personage aan te passen. ,,Sinterklaas is een traditie waaraan Nederlanders verschrikkelijk veel plezier beleven en die ze zo'n beetje met hun leven verdedigen. En het is iets écht Nederlands in een wereld die steeds groter en internationaler wordt. En dan is er nog die tegenstrijdigheid. Nederlanders zien zichzelf graag als tolerant en liberaal en vinden het verwijt van racisme daarom ronduit beledigend.''

Onomkeerbaar
Voor Ineke Strouken, directeur van het Centrum voor Volkscultuur, toont de Pietatlas vooral dat er iets onomkeerbaars in gang is gezet. ,,Veel meer gemeenten dan vorig jaar kiezen wél voor verandering en dat beperkt zich zeker niet tot de grote steden met een multiculturele bevolking.''

Strouken heeft zelf ook veel contact met gemeenten en stelt vast dat 'er overal in den lande discussie is gevoerd'. Dat dit alles nog niet tot veel verschuivingen leidt, heeft volgens haar ook te maken 'met een gebrek aan een goed alternatief'. ,,Er zit nog steeds geen Piet bij die net zo goed voldoet als de traditionele. De roetpiet die het Sinterklaasjournaal vorig jaar introduceerde is toch minder, omdat mensen herkenbaar blijven en niet alle kinderen weten wat roet is.'' De resultaten maken Strouken wel benieuwd. Hoeveel verandering brengt de Pietatlas van 2016?

(Verslaggevers van AD en regionale kranten hebben gemeenten, intochtcomités en winkeliersverenigingen gevraagd naar de kleur van Piet bij de intocht. 262 van de 393 gemeenten werkten mee.)