Volledig scherm
De JSS Karel Doorman, het 'gruwelijk grote' schip dat we helemaal niet nodig hebben, kwam er toch. Een handvol Kamerleden bleek gevoelig voor de lobby van de scheepsbouw. © AD, Lex de Meester

'Gruwelijk groot' schip is miskoop van 408 miljoen

Het is het grootste schip dat ooit voor de Nederlandse marine is gebouwd, de JSS Karel Doorman. Prijskaartje: ruim 400 miljoen euro voor een schip dat nu te groot en te duur blijkt voor ons land. Die vrees was er altijd al, maar een handvol Kamerleden drukte de bouw door. Anatomie van een miskoop.

 
Defensie zal het schip niet in gebruik stellen, maar afstoten en voor verkoop aanbieden
Minister Jeanine Hennis-Plasschaert

Zelfs sceptici kunnen er niet omheen: de JSS (Joint Support Ship) is een imponerend gevaarte, de enige in zijn soort in Europa. Ruim twee voetbalvelden lang, een half voetbalveld hoog, 30 meter breed, meer dan 17 miljoen kilo zwaar. Het is een tanker en bevoorradingsschip, maar uitgerust met peperdure extra's, zoals een groot ziekenhuis, een helikopterlandingsplaats, een hangar voor zes helikopters en een extra laadruimte voor tanks en ander zwaar materieel.

Het schip, dat grotendeels in Roemenië is gebouwd, ligt sinds deze zomer op de Vlissingse werf van Damen Schelde Marinebouw. Een ongelukkige timing, want precies op het moment dat het schip Nederland binnenvaart, komt minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie tot een pijnlijk inzicht: We hebben de JSS helemaal niet nodig. Verstopt op pagina 145 van haar toekomstnota concludeert ze: 'Defensie zal het schip niet in gebruik stellen, maar afstoten en voor verkoop aanbieden.'

Miskoop
Het grootste schip van de Nederlandse marine ooit, verandert zo met één pennenstreek in een grote miskoop. De Rekenkamer voorspelt een verlies van 250 miljoen euro, op een aanschafprijs van 408 miljoen euro. Nog voordat er een mijl is gevaren.

Wat is er misgegaan? Waarom is een peperduur schip besteld dat te groot en te duur is voor Nederland? Wie drukte enkele jaren geleden de beslissing door?

Het antwoord ligt verborgen in een lange reeks rapporten, een machtige lobby van de scheepsbouwindustrie, talloze bureaucratische wendingen en een hoogoplopende politieke strijd. Als al het stof is opgetrokken, blijken relatief onbekende Kamerleden in staat te zijn geweest om vanuit kleine commissiezaaltjes voor bijna 1 miljard aan schepen te laten bouwen. Waaronder de grootste en duurste van allemaal: de JSS.

Onbenut
Een verkoop blijkt uiteindelijk toch te veel pijn te doen. In het begrotingsakkoord met D66, ChristenUnie en SGP komt er wat extra geld los voor Defensie. Onder druk van de Tweede Kamer besluit Hennis om de JSS toch in de vaart te nemen, maar met minder bemanning. Tweederde van de mogelijkheden van het schip blijft onbenut. Hennis gaat nu op zoek naar Europese landen die willen meebetalen om de JSS varende te houden.