Volledig scherm
Urgenda directeur Marjan Minnesma en actievoerders vanochtend voor het gerechtshof waar het hoger beroep dient © ANP

Hele wereld kijkt mee met Nederlandse Klimaatzaak, maar waar draait het om?

In Den Haag dient vandaag het hoger beroep van de Staat in de geruchtmakende Klimaatzaak van Urgenda. Werelwijd is er grote belangstelling voor de zaak, die hier via een livestream te volgen is. Tientallen sympathisanten van Urgenda zijn naar het Haagse hof gekomen. Maar waar draait het precies om? Vijf vragen - en antwoorden. 

1. Klimaatzaak? Help me even.

Drie jaar geleden spande duurzaamheidsorganisatie Urgenda met bijna negenhonderd mede-eisers een zaak aan om de overheid via de rechter tot meer actie te dwingen tegen verdere opwarming van de aarde. Tot grote verrassing van juristen won Urgenda. De rechter droeg de Nederlandse Staat op de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 25 procent te verminderen ten opzichte van 1990.

2. Waarom ging de overheid in beroep?

Quote

De tijd en het geld die de overheid besteedt aan het bestrijden van het vonnis, had beter kunnen worden besteed om de broeikas­gas­uit­stoot omlaag te brengen

Marjan Minnesma, Urgenda

Niet omdat de overheid de CO2-uitstoot niet wil verminderen, stelt een woordvoerder van de regering. ,,Onze ambitie blijkt overduidelijk uit het regeerakkoord.’’ Volgens de regering is de rechter te veel op de stoel van de politiek gaan zitten. Dat is een principekwestie: het zou betekenen dat activistische rechters beleid kunnen bepalen. Of dat nou over het klimaat gaat, over defensie of over de zorg. De procedure draait volgens de landsadvocaat dan ook om de vraag op welke wijze de rechter beleidskeuzes van de regering zou moeten toetsen.

3. De uitspraak was in 2015. Is er sindsdien dan niks gebeurd om de CO2-uitstoot te verminderen?

Daarover verschillen de meningen. De overheid beloofde destijds met de uitspraak aan de slag te gaan. Nederland ondertekende het Klimaatakkoord van Parijs, waarin landen afspraken de opwarming van de aarde beperkt te houden tot maximaal 2 graden. Over de exacte uitwerking daarvan onderhandelt de overheid momenteel met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.

In de praktijk is echter nog weinig gebeurd, stelt Urgenda. ,,De CO2-uitstoot is pas met 13 procent gedaald. Sluiting van de twee oudste kolencentrales is onlangs uitgesteld tot 2025. De drie nieuwere sluiten pas in 2030. De tijd en het geld die de overheid besteedt aan het bestrijden van het vonnis in onze zaak, had beter kunnen worden besteed om de broeikasgasuitstoot omlaag te brengen’’, zegt directeur Marjan Minnesma van Urgenda. ,,Nederland mist elke dag kansen voor klimaatoplossingen die burgers het minst gaan kosten.’’

4. Wat is de internationale impact van de zaak?

Quote

Is ExxonMobil door olie te verkopen schuldig aan orkaan Katrina? Dat is juridisch enorm lastig

Jonathan Verschuuren, hoogleraar klimaatrecht

Die is enorm. De klimaatzaak van Urgenda inspireerde milieugroepen in de hele wereld om vergelijkbare zaken aan te spannen. Tegen overheden – bijvoorbeeld in België, Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en de VS – en tegen bedrijven. Zo begon Milieudefensie, dat vorig jaar een zaak om schone lucht tegen de Staat voerde (en verloor), onlangs een rechtszaak die Shell moet dwingen te stoppen met het aanrichten van klimaatschade.

Wereldwijd lopen nu honderden van zulke klimaatzaken, aldus hoogleraar klimaatrecht Jonathan Verschuuren van de UvT. ,,In de VS zie je nu bijvoorbeeld veel zaken die door kinderen zijn aangespannen, omdat zij in de toekomst last krijgen van de gevolgen. Op hun beurt proberen overheden van steden als Seattle, San Francisco en lokale counties de kosten voor kustbescherming en rioolaanpassingen te verhalen op oliebedrijven als Shell en ExxonMobil.’’

5. Wat betekent 'ons' hoger beroep voor al die klimaatzaken?

Juristen in de hele wereld kijken er reikhalzend naar uit, volgens de klimaatrechtprofessor. ,,Deze zaak draait ook om de vraag of je de overheid verantwoordelijk kunt stellen voor klimaatverandering. Voor gevolgen, zoals overstromingen, die plaatsvinden in de toekomst. Daar is de Nederlandse rechter vrij makkelijk overheen gestapt, maar juridisch is dat enorm lastig. Is ExxonMobil door olie te verkopen schuldig aan orkaan Katrina?’’

Heel veel concrete uitspraken liggen er nog niet, maar langzaam maar zeker gaat de jurisprudentie volgens hem wel die kant op. De hoogleraar trekt de vergelijking met de tabaksindustrie, die schuldig wordt geacht aan gezondheidsschade van rokers. ,,Het gaat in heel kleine stapjes, maar er komt een moment dat bedrijven hangen.’’