Volledig scherm
De Nederlandse overheid moet meer doen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan, zo bepaalde het Hof vandaag. Er moeten op korte termijn maatregelen worden genomen om burgers te beschermen 'tegen industriële activiteiten'. © Robin Utrecht

Hof maakt gehakt van verweer Staat: Uitstoot moet omlaag

De Nederlandse Staat moet meer doen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Dat bepaalde het gerechtshof in Den Haag vandaag. Het hof handhaaft daarmee een geruchtmakende uitspraak van de rechtbank, die meer dan drie jaar geleden klimaatorganisatie Urgenda ook al in het gelijk stelde.

De Nederlandse staat heeft vandaag weer een gevoelige nederlaag geleden in het al jaren durende juridische gevecht met klimaatorganisatie Urgenda. Het gerechtshof in Den Haag geeft Urgenda gelijk. De Staat moet maatregelen nemen zodat de uitstoot van broeikasgassen in 2020 wordt teruggedrongen met 25 procent ten opzichte van 1990. 

'Dreigend gevaar'

Volgens het Hof is er een verband tussen de uitstoot van broeikassen en de opwarming van de aarde. Het opwarmen zorgt volgens het gerechtshof voor een 'reëel en dreigend gevaar'. Direct na het voorlezen van de bijzondere uitspraak klonk gejuich en geklap in de rechtszaal.

Drie jaar geleden spande duurzaamheidsorganisatie Urgenda met bijna negenhonderd mede-eisers een zaak aan om de overheid via de rechter tot meer actie te dwingen tegen verdere opwarming van de aarde. Tot grote verrassing van juristen won Urgenda

Beroep

De regering ging in beroep, omdat de rechter te veel op de stoel van de politiek zou gaan zitten. Dat is een principekwestie: het zou betekenen dat activistische rechters beleid kunnen bepalen. Of dat nou over het klimaat gaat, over defensie of over de zorg. De procedure draait volgens de landsadvocaat dan ook om de vraag op welke wijze de rechter beleidskeuzes van de regering zou moeten toetsen.

Quote

Gelet op de grote gevaren die dreigen te ontstaan, moeten al op korte termijn verdergaan­de maatrege­len worden genomen

Gerechtshof Den Haag

Het hof veegde de vloer aan met deze argumenten. ,,De staat handelt onrechtmatig en in strijd met de zorgplicht", luidde het harde oordeel, waarna in de zaal al 'Yes!' klonk. ,,Gelet op de grote gevaren die dreigen te ontstaan, moeten al op korte termijn verdergaande maatregelen worden genomen om de uitstoot van broeikassen terug te dringen." 

'Principiële kwestie'

Toch sluit het kabinet niet uit dat het ook tegen deze uitspraak weer in cassatie zal gaan. Tegelijkertijd stelt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat dat het vonnis van het hof zal worden uitgevoerd. Alleen hoe het kabinet het vonnis wil uitvoeren, wordt niet direct duidelijk uit de eerste reactie van het ministerie. Voor het ministerie draait de Urgenda-zaak niet zozeer om klimaatbeleid, als om de vraag hoe beleid van het kabinet door een rechter wordt getoetst. ,,Het gaat om een principiële kwestie. Het kabinet zal de uitspraak goed bestuderen met het oog op eventuele cassatie.''

De wereld kijkt mee

De klimaatzaak van Urgenda inspireerde milieugroepen in de hele wereld om vergelijkbare zaken aan te spannen. Tegen overheden – bijvoorbeeld in België, Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en de VS – en tegen bedrijven. Zo begon Milieudefensie, dat vorig jaar een zaak om schone lucht tegen de Staat voerde (en verloor), onlangs een rechtszaak die Shell moet dwingen te stoppen met het aanrichten van klimaatschade. 

De eerste uitspraak was al in 2015. Is er sindsdien niks gebeurd om de CO2-uitstoot te verminderen?

Daarover verschillen de meningen. De overheid beloofde destijds met de uitspraak aan de slag te gaan. Nederland ondertekende het Klimaatakkoord van Parijs, waarin landen afspraken de opwarming van de aarde beperkt te houden tot maximaal 2 graden. Over de exacte uitwerking daarvan onderhandelt de overheid momenteel met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.

Maar in de praktijk is er nog weinig gebeurd, stelt Urgenda. ,,De CO2-uitstoot is pas met 13 procent gedaald. Sluiting van de twee oudste kolencentrales is onlangs uitgesteld tot 2025. De drie nieuwere sluiten pas in 2030. De tijd en het geld die de overheid besteedt aan het bestrijden van het vonnis in onze zaak, had beter kunnen worden besteed om de broeikasgasuitstoot omlaag te brengen’’, zegt directeur Marjan Minnesma van Urgenda. ,,Nederland mist elke dag kansen voor klimaatoplossingen die burgers het minst gaan kosten.’’

Kolencentrales

Milieuorganisaties reageren verheugd op de uitspraak van het gerechtshof in de klimaatzaak tegen de Staat. ,,Urgenda schrijft hiermee opnieuw geschiedenis'', aldus Milieudefensie. Greenpeace noemt de uitspraak ,,een fantastische overwinning voor Nederland en het klimaat''. Volgens de milieuorganisatie kan het niet anders dan dat alle kolencentrales nu versneld uit bedrijf gehaald moeten worden. 

,,Want met het huidige beleid gaat de opgelegde 25 procent CO2-reductie in 2020 zeker niet gehaald worden'', zegt campagneleidster Faiza Oulahsen. ,,We zijn blij dat de overheid nu op de vingers getikt wordt en aan haar beloften wordt gehouden.''

Greenpeace verwijst ook naar het laatste tussenrapport van VN-klimaatpanel IPCC. Daarin wordt gewaarschuwd dat verregaande ingrepen nodig zijn om de opwarming van de aarde tot onder de 1,5 graad te beperken. ,,De tijd dringt en er zijn onmiddellijk maatregelen nodig'', zegt Oulahsen.