Volledig scherm
Dit is een voorbeeld van een verdachte route van een vrachtschip. Scroll naar beneden voor een nadere uitleg. © AD

Honderden zeeschepen ‘van de radar’

Elke maand varen honderden verdachte zeeschepen Nederlandse wateren binnen. De schepen hebben in de dagen en weken daarvoor plotseling hun identificatienummer gewijzigd of tijdelijk hun gps-signaal uitgezet in gebieden die bekend staan om de aanwezigheid van terroristen of drugssmokkel.

Dat blijkt uit een data-analyse die het maritieme informatiebedrijf Winward heeft gemaakt voor deze krant. ,,Dergelijke handelingen kunnen een indicatie zijn voor illegale activiteit”, zegt Ami Daniel, directeur van het Israëlische databedrijf. ,,We sluiten malafide motieven niet uit”, reageert de Nederlandse kustwacht. Uit de analyse komt onder meer naar voren dat de afgelopen twee maanden zeker 75 zeeschepen met ondeugdelijke registratie Nederlandse havens aandeden, zij veranderen hun identificatie-nummer, mogelijk om eerdere reizen te verbergen. 

Meer dan 480 schepen voeren Nederlandse wateren in terwijl ze in de periode daarvoor om onverklaarbare reden langer dan een dag hun GPS-signaal uit hadden staan, waardoor niet duidelijk is waar ze precies zijn geweest. Dat deden ze onder meer in de Middellandse Zee, zoals bij Libië, waar terreurgroep IS aanwezig is en van waaruit veel vluchtelingen Europa proberen te bereiken. Het kan een aanwijzing zijn voor betrokkenheid bij smokkel van drugs, wapens of mensen.

Maandag trof een Duits marineschip voor de Libische kust nog een schip aan dat bij inspectie illegaal kalasnikovs, raketwerpers en granaten bleek te vervoeren.  ,,Het gaat om schepen die jarenlang gewoon hun GPS-signaal aan hebben staan, maar het opeens voor uren of dagen uitzetten. Er is geen logische verklaring om dat te doen. Verzekeringsmaatschappijen eisen dat het aanstaat, zeker op de drukke Middellandse Zee”, zegt Daniel.

Het bedrijf kwam in de data onder meer een vrachtschip tegen dat in maart 10 uur lang haar AIS (GPS voor schepen) uit had staan in de buurt van de Libanese havenstad Tripoli. Na nog enkele verdachte manoeuvres meerde het schip twee weken later aan in de Groningse Eemshaven.

'Malafide motieven'

In Nederlandse havens wordt schepen gevraagd in welke haven ze voor het laatst hebben aangelegd, de GPS-gegevens worden niet gecontroleerd. De Douane krijgt wel route informatie, maar daarbij gaat het vooral om daadwerkelijk aangedane havens.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) ‘herkent het probleem’, maar vermeldt het niet in haar driemaandelijkse ‘dreigingsbeeld’. Een woordvoerder van de Nederlandse Kustwacht stelt dat het ‘fenomeen onze aandacht heeft’. ,,Uitvallen van de gps kan een (meteorologische) storing zijn, maar helaas zijn malafide motieven ook niet uit te sluiten.” 

Lees verder onder de foto.

Volledig scherm
Een vrachtschip zette onderweg naar de Eemshaven om onduidelijke redenen z'n gps-signaal uit. © ANP
Volledig scherm
Dit vrachtschip wijkt af van zijn bekende routes en koerst naar Tripoli, Libanon. De gps staat uit tussen 4 maart 19.30 uur en 5 maart 15.00 uur. © AD
Volledig scherm
Na drie dagen Turkije noemt het schip Gibraltar als bestemming. Het blijft echter één dag ronddobberen bij Malta. © AD
Volledig scherm
...en stopt vervolgens niet bij Gibraltar. Wel dobbert het 10 uur rond bij Portugal voor het naar Eemshaven doorstoomt. © AD

Het is 4 maart, ’s avonds om 19.23 uur, als het vrachtschip, dat vaart onder de vlag van Antigua en Barbuda, plots zijn AIS-signaal uitzet. De 90 meter lange boot ligt dan in de Middellandse Zee voor de kust van Libanon. Pas 20 uur later gaat de AIS (het GPS-signaal waarmee boten getraceerd kunnen worden) weer aan en vaart het schip weg. 

,,Waarom doet het schip dat?”, vraagt Ami Daniel, directeur van het Israëlische maritieme databedrijf Windward zich af. Het zeeschip voer de vier jaar daarvoor continu door de Middellandse Zee en langs Noord-Europa. Het zette nooit de AIS uit. En het was nog nooit in Libanese wateren.

,,In die 20 uur kan het de haven van Tripoli zijn binnengevaren en goederen hebben geladen. We weten het niet.” 
Wat we wel weten, is dat het schip daarna via een haven in Turkije en Malta richting Portugal vaart. Daar ligt het schip om onduidelijke reden 10 uur midden op zee stil. Daniel: ,,Mogelijk hebben ze daar een ontmoeting gehad met een ander, kleiner schip.” Uiteindelijk vaart het vrachtschip door het kanaal en meert aan in de Groningse Eemshaven.