Volledig scherm
CDA-Kamerlid MAdeleine van Toorenburg © ANP

In één klap een BN'er, met dank aan de Fyra

Als de parlementaire enquête naar de 'ramptrein' Fyra maandag begint, zal iedereen weten wie commissievoorzitter Madeleine van Toorenburg (CDA) is. Vaak krijgen 'backbenchers' zo'n voorzittersrol, om vervolgens maandenlang in de schijnwerpers te staan. En onder druk.

Volledig scherm
Jan de Wit © ANP

Tja, lacht Jan de Wit, zo gaat dat. Hij was al 36 jaar bezig als SP'er. Al 12 jaar in de Tweede Kamer aan het buffelen, altijd zij-aan-zij met de toch bekende Jan Marijnissen. Maar pas toen hij in 2010 voorzitter werd van de parlementaire commissie naar de financiële crisis, leerde het Grote Publiek hem echt kennen. ,,Ineens ben je veel op de buis. Ik word er nog altijd op aangesproken,'' zegt De Wit grinnikend.

Hij weet precies wat Madeleine van Toorenburg te wachten staat, als zij maandag begint als voorzitter van de Fyra-enquêtecommissie, de 20ste in onze historie ooit. Als leider van zo'n 'tribunaal' ben je ineens niet uit de kranten en journaals weg te slaan. Niet dat publiciteit een doel is, zegt De Wit. ,,Maar zo gaat dat.''

Het kan een carrière kleur geven, want commissievoorzitter zijn, dat is een erebaantje dat officieus rouleert tussen de partijen. Van één-van-de-150, ben je in een mum van tijd de 'hoofdaanklager' van een 'gerecht' dat mag uitzoeken hoe het allemaal zover heeft kunnen komen met een mislukt project of falend bestuur. Oftewel: kijk, dat Kamerlid legt ze het vuur na aan de schenen!

Tegelijk is er een vleugje hoongelach. Je moet een goed Kamerlid zijn, maar niet het beste. En liever een wat op de achtergrond opererende backbencher, dan een stemmenkanon. Want je bent al snel maanden -zo niet jaren- zoet met zo'n enquête. En wat als het mislukt? Een beetje stevige enquête doet een minister struikelen of kost een topman z'n baan. Rolt er aan het einde van de rit geen kop, tja, dan heb je misschien niet hard genoeg gegraven.

Volledig scherm
Roland van Vliet © ANP

Roland van Vliet (PVV), voelde de druk toen hij de enquête-Woningcorporaties leidde. ,,Als het goed afloopt, zeggen mensen: 'Dat is een goede vent, die kan wat!' Maar er is ook afbreukrisico. Bij een eindrapport dat niet deugt, word je de risee van het Binnenhof.''

CDA'er Theo Meijer, aanvankelijk bescheiden landbouwwoordvoerder van z'n partij, moest bij de enquête naar de Bijlmerramp ineens complottheorieën over Israëlische betrokkenheid bij de crash de baas blijven. ,,Je kunt het helemaal verbruien en dan heb je een groot probleem. Ik zag gelukkig dat het na de enquête makkelijker werd. Ik had profiel en kreeg aanbiedingen.''

Expert
Wat wel lastig is: je mag geen expert zijn op het terrein waarop de commissie onderzoek doet. Het is steevast onbekend terrein.Logisch, vindt politicoloog Gerard Visscher, die de afgelopen decennia de parlementaire enquêtes op de voet volgde. ,,Het is wel eens gebeurd dat commissieleden ook portefeuillehouder waren op het onderzoeksonderwerp en zelf verhoord moesten worden. Dat is natuurlijk volstrekt onwenselijk.''

Volop in de publiciteit, een hoog afbreukrisico. Maar als het goed gaat: een mooi vinkje op je cv. Volgens Visscher zou je het altijd moeten doen, mits je het mentaal aankan. Want over je werk mag je al die tijd tegen niemand iets zeggen. Dat kan jaren duren. ,,Ook niet tegen je vrouw en zelfs niet tegen je hond. Daar moet je zin in hebben.''