Volledig scherm
© Guus Schonewille

Islamoloog: 'Stop met dat gejammer in islamdebat'

Het Westen worstelt met de islam. Na de aanslagen in Parijs stuitert het debat over 'hoe nu verder?' alle kanten op. Groeiend wantrouwen en onbegrip overheersen, constateert islamoloog Maurits Berger: ,,We moeten het niet erger maken dan het is.''

Quote

Ik krijg genoeg van al die Nederland­se zelfgenoeg­zaam­heid

Maurits Berger

Op het treinstation in Den Haag loopt multiraciaal Nederland voorbij. Niets herinnert aan de aanslagen in Parijs die eerder deze maand zorgden voor een schokgolf in Europa. De angst voor herhaling lijkt verdampt. Maar in de hoofden van al die voorbijgangers kan het heel onrustig zijn. Bij sommige niet-moslims en geharde islamisten is de haat alleen maar bevestigd. Anderen zoeken wanhopig naar antwoorden, weten niet meer wat ze ervan moeten denken.

In een koffiebar op het station maakt ook Maurits Berger zich zorgen over de band tussen moslims en niet-moslims. ,,Aan de ene kant krijg ik genoeg van al die Nederlandse zelfgenoegzaamheid. Dat jaren '50-denken, van 'zo doen we dat nu eenmaal'. Op die manier leg je de bal steeds weer bij de ander, die moet zich maar aanpassen,'' zegt de professor islam en het westen, verbonden aan het Instituut voor Religiestudies (Universiteit Leiden).

,,Maar ik krijg ook genoeg van al dat gejammer van sommige moslims die anderen altijd overal de schuld van geven. Ik schrik soms van het slachtoffercomplex onder moslims, zowel hier als in de moslimwereld. Van mensen die de eigen conflicten, de eigen rotzooi ontkennen en altijd met de vinger naar het Westen wijzen.''

Quote

De eensgezin­de afkeuring in de moslimwe­reld is uniek, maar het is ons ontgaan

Maurits Berger

Berger (50) wijst erop dat de moslims en de islam wel degelijk een zelfreinigend vermogen tonen in antwoord op de terroristische aanslagen van een radicale minderheid. ,,Je moet dat in het Westen wel willen zien. Honderden geestelijken, van de groot-moefti in Egypte tot imams in Nederland, spreken hun afkeer uit over de gruweldaden van de Islamitische Staat en andere fundamentalisten die zich daaraan willen spiegelen. Die eensgezinde afkeuring in de moslimwereld is uniek, maar het is ons ontgaan,'' aldus de islamoloog.

Berger waarschuwt voor het opblazen van tegenstellingen: ,,Je kunt niet in oorlog zijn met de islam. Of met de democratie. Hooguit met volgelingen. Met mensen die een religie of een ideologie misbruiken voor foute politieke doeleinden. Om een gewaardeerd medelander te zijn hoeven ze hun religie toch niet overboord te gooien? Te veel mensen maken er onterecht een wij-zij-tegenstelling van. Het 'ben je niet voor ons dan ben je tegen ons' speelt overal op. Maar de meeste moslims hebben niets tegen de rechtsstaat. Ze willen wel dat ze als Nederlander een eigen identiteit kunnen houden.''

Quote

Nogal wat Nederlan­ders weten weinig over de islam, maar hebben er vaak wel een mening over

Maurits Berger

Nijdig
Veel moslims zijn daarom, stelt Berger, ook zo verontwaardigd over de oproep 'Laat je horen' van Ahmed Aboutaleb, de burgemeester van Rotterdam. ,,Zo'n oproep versterkt de geur van wantrouwen. Van 'Wat heb je te verbergen?'. Ik snap wel dat moslims daar nijdig van worden. Alsof ze hun eigen onschuld moeten bewijzen. Alsof alleen zij een probleem hebben. En niet wij allen. De socialisten werden ook niet ter verantwoording geroepen voor de daden van linkse terroristen in de jaren '70. Aan de andere kant zou een dergelijke verklaring wel geruststellend kunnen werken en misschien juist kunnen bijdragen aan dat wij-gevoel.''

Maurits Berger vraagt ook begrip voor een andere worsteling. ,,Tot grote ontsteltenis van ouders wint het salafisme, een fundamentalistische stroming in de soennitische islam, terrein onder moslimjongeren in Europa. Zij zijn puriteinser dan hun ouders, laten zich veel strikter leiden door de Koran. Op zich niet erg, behalve dat het ook voedsel biedt aan de radicale types. Het is een probleem dat niet alleen moslimouders maar de samenleving als geheel aangaat.''

Maurits Berger stoort zich in de discussie aan de onzin die voorbij komt. ,,Nogal wat Nederlanders weten weinig over de islam, maar hebben er vaak wel een mening over. We zoeken naar die ene islam, maar vinden die niet. Natuurlijk niet. De echte islam is flexibel, er is veel interpretatie mogelijk.''

Elke religie heeft zijn 'rekkelijken' en 'letterlijken', zegt hij ,,Met de Islamitische Staat zijn de letterlijken door grenzen geschoten. Hun radicale interpretatie wordt ook in het Midden-Oosten niet gepruimd. Het kalifaat is een thuisland voor moslims die de gruwelijke werkelijkheid ervan ontkennen.''

Berger wijst erop dat het Westen onderschat hoe zwaar moslims in de Arabische wereld het hebben. ,,Werkloosheid, corruptie, crisis, uitzichtloosheid. De euforie van de Arabische Lente, toen zij zelf hun dictators ten val brachten, is verdwenen. De roep om vrijheid heeft jammer genoeg op te veel plekken ertoe geleid dat ook alle veiligheid is vernietigd.''

Quote

Ik realiseer me soms hoe eenzaam moslims kunnen zijn. Ook op plekken waar ze gezamen­lijk optrekken met niet-mos­lims.

Maurits Berger

Eenzaam
Berger hoopt dat de reactie op het terrorisme in Nederland geen rechten aantast voor meer veiligheid, voor moslims en niet-moslims. Hij hoopt ook dat zij met elkaar in gesprek blijven, omdat dat juist nu nodig is. Niet alleen om samen de bedreigde samenleving te verdedigen, maar ook om begrip te blijven kweken voor elkaars verschillen. ,,Ik realiseer me soms hoe eenzaam moslims kunnen zijn. Ook op plekken waar ze gezamenlijk optrekken met niet-moslims. Even met de collega's naar het café gaat niet altijd gemakkelijk. Dat zorgt toch voor een scheiding. Maar zolang we daar met elkaar oog voor hebben, is er niets aan de hand. Je hoeft niet in alles hetzelfde te zijn om te kunnen samenleven.''

Om samen te blijven leven heeft de islam, concludeert Berger, niet de 'update' nodig waar anderen voor pleiten. ,,Zo'n uitspraak bewijst dat je een verkeerd beeld hebt van moslims en de islam. Het gaat erom hoe moslims in het leven staan en hoe hun interpretatie van de Koran aansluit bij onze huidige moderne wereld.'' Hij waarschuwt ervoor dat het in de relatie tussen moslims en niet-moslims niet meer gaat om tolerantie. ,,Tolerantie is een machtsmiddel. Degene met macht of de meerderheid beslist wat wel of niet wordt getolereerd. Niet andersom. Tolerantie is eenrichtingsverkeer. Nu gaat het, ook hier in Nederland, om gelijkheid. Gelijkheid betekent dat jouw mening en gedraging net zo geldig is als die van mij. Daarom schuurt het hier nu ook zo.''