Volledig scherm
Vrouwen in vluchtelingenkamp Ain Issa, waar ook de Nederlandse Ilham verblijft. © REUTERS

Jihadbruiden een tikkende klok, of hier berechten een morele plicht?

Nu het kalifaat in elkaar stort, willen vrouwen van jihadisten terug naar Nederland. Zijn het tikkende tijdbommen die daar moeten blijven of heeft ons land een morele plicht hen hier te berechten?

Ilham (23) uit Gouda beseft dat 'ze foute dingen heeft gedaan' in de tijd dat ze bij IS was. De jonge jihadbruid weet dat bij terugkomst in Nederland de cel wacht. Maar ze heeft een zoontje van 1 jaar én is zwanger. ,,Het is beter voor mijn kinderen als ik naar Nederland kom. Ik wil niet in de gevangenis in Syrië bevallen."

Zoals Ilham zijn er mogelijk nog tientallen Nederlandse IS-bruiden. Hun ouders hopen dat hun dochters, of toch in ieder geval hun kleinkinderen, weer kunnen terugkomen naar Nederland.

Ilhams interview vanuit vluchtelingenkamp Ain Issa in de buurt van Raqqa, de gevallen hoofdstad van het kalifaat, wakkert een nationaal debat aan: wat te doen met de nog zeker 180 Nederlanders in het strijdgebied? Maken we verschil tussen de mannen en de vrouwen? En wat te doen met hun jonge kinderen die daar zijn, waarschijnlijk zo'n 80?

Medeplichtig

,,Moeten wij die vrouwen weer opvangen? Dat lijkt me niet. Ze waren jarenlang medeplichtig aan gruweldaden die duizenden mensen het leven hebben gekost", schreef onze columnist Özcan Akyol gisteren in deze krant. Het is de lijn die ook de VVD-fractie in de Tweede Kamer aanhangt. ,,Ik heb begrip voor de emoties van de ouders van die vrouwen. Maar we moeten niet naïef zijn en we moeten de vrouwen niet anders behandelen dan de mannen", zegt Kamerlid Ockje Tellegen. ,,Het beleid is er op gericht om ze niet te laten terugkeren en zo het risico hier zo klein mogelijk te houden. Ze hier toelaten, daar heb ik moeite mee."

Kersverse coalitiegenoot D66 ziet dat anders. ,,Uitreizigers naar IS-gebied die mogelijk terroristische daden hebben gepleegd, moeten worden vervolgd in Nederland. Laten we deze mensen terughalen zodat ze bestraft en berecht kunnen worden. Dat geldt net zo goed voor de vrouwen als voor de mannen", stelt Kamerlid Kees Verhoeven.

Officieel standpunt van de regering: als een uitgereisde jihadist zich meldt bij een Nederlandse ambassade in de regio, wordt hij of zij door de marechaussee naar ons land gebracht en hier aangehouden. Nederland helpt de vrouwen niet actief om vanuit een vluchtelingenkamp of IS-gebied bij zo'n ambassade te komen.

Het resultaat is een vacuüm: een Koerdische commandant gaf aan de vrouwen vrij te willen laten, 'maar hun regeringen willen hen niet terug'.

,,Ik snap het gevoel van de columnist die ze liever ziet gaan dan komen'', zegt Kathelijne Buitenweg, Kamerlid voor GroenLinks. ,,Nederland hoeft ook geen charter huren om die vrouwen hierheen te brengen. Maar we moeten ons wel verantwoordelijk blijven voelen voor deze vrouwen, het probleem lost zich niet vanzelf op. Als ze erin slagen hierheen te komen, dan moeten we wel onderzoek naar hen doen. Want er zitten veiligheidsrisico's aan hun komst."

Mannelijke jihadisten worden vooralsnog in de regio vastgehouden of berecht. Inlichtingendiensten gaan ervan uit dat alle mannelijke jihadisten ook daadwerkelijk aan de strijd hebben meegedaan. Over de rol van de vrouwen in het kalifaat is een minder duidelijk beeld. De meesten vertellen dat ze slechts huisvrouw waren, vooral binnen zaten en voor hun man en kinderen zorgden. Ze stellen niet van alle IS-gruwelen op de hoogte te zijn geweest. Andere bronnen stellen dat 'buitenlandse' vrouwen wel degelijk gewapend door de straten van Raqqa liepen. Het Nederlandse OM onderzocht ook maandenlang of de teruggekeerde Syriëgangster Laura H. met 'een opdracht van IS' was teruggekeerd. Die verdenking is vervallen, maar justitie eiste vorige week wel 35 maanden cel (waarvan 24 voorwaardelijk) tegen haar.

Volledig scherm
In kamp Ain Issa in het noordoosten van Syrië wonen veel gezinnen die vluchtten uit Raqqa. © AP

Klap in het gezicht

Marion van San, die als onderzoeker bij Risbo (verbonden aan de Erasmus Universiteit) zeker vijftien families van vrouwelijke Syriëgangers sprak, vindt dat de vrouwen gestraft moeten worden. Ook al gaat het om vrouwen die voor hun reis naar Syrië vaak een jeugd vol misbruik en mishandelingen kenden. ,,Het zijn vrouwen die hebben ondersteund wat er in Syrië is gebeurd, sommigen hebben kruisigingen en onthoofdingen goedgepraat. Ik denk ook niet dat ze hun gedachtegoed al helemaal kwijt zijn."

Maar, stelt zij, 'het is een ontwikkeld land als Nederland onwaardig om niets te doen'. ,,De families vertellen me dat de Syriëplannen van hun dochters vaak al bekend waren bij de politie of inlichtingendienst, maar die diensten hebben hen niet tegengehouden. Nu willen ze terugkomen en trekt Nederland er de handen van af. Dat is een klap in de gezicht van hun ouders. Het beeld wordt geschetst dat ze, nu het kalifaat in elkaar valt, plotseling terug willen, maar het is een proces van een à twee jaar geweest. Ze konden, om verschillende redenen, niet weg. Nu doet die mogelijkheid zich wel voor."

  1. Afgeperste fruithandel bedreigd door drugscriminelen: ‘Eén van jullie medewerkers wordt geliquideerd’
    PREMIUM

    Afgeperste fruithan­del bedreigd door drugscrimi­ne­len: ‘Eén van jullie medewer­kers wordt geliqui­deerd’

    Uit wraak voor een onderschepte lading cocaïne zijn eigenaren van een groente en fruithandel in de Gelderse plaats Hedel afgeperst en bedreigd met de aankondiging dat ‘een willekeurige medewerker’ zou worden liquideerd als het vereiste bedrag niet op tafel zou komen. De twee verdachten van de criminele feiten blijven voorlopig vastzitten, oordeelde de rechter vandaag.