Volledig scherm
Premier Mark Rutte wordt omhelst na zijn toespraak tijdens de Nationale Holocaust Herdenking. © ANP

Joodse gemeenschap blij met excuses Rutte: ‘Fantastisch, gewoon fantastisch’

updateDe joodse gemeenschap in Nederland is opgelucht en blij met de ‘historische excuses’ die premier Mark Rutte heeft gemaakt voor de rol van de Nederlandse overheid bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Dat deed hij tijdens de jaarlijkse Nationale Holocaust Herdenking in Amsterdam.

Quote

Namens de regering bied ik mijn excuses aan voor het overheids­han­de­len van toen

Mark Rutte, premier

Het is voor het eerst dat de Nederlandse regering excuses maakt voor hulp aan de Duitsers bij de Jodenvervolging. ,,Nu de laatste overlevenden nog onder ons zijn, bied ik vandaag namens de regering excuses aan voor het overheidshandelen van toen. Dat doe ik in het besef dat geen woord zoiets groots en gruwelijks als de Holocaust kan omvatten”, zei Rutte. ,,75 jaar na Auschwitz is antisemitisme nog altijd onder ons. Juist daarom moeten we voluit erkennen wat er destijds is gebeurd en dat ook hardop uitspreken.’’

Volgens de premier waren er te veel Nederlandse ambtenaren die simpelweg uitvoerden wat de Duitse bezetter van hen vroeg. ,,Het was alles bij elkaar te weinig. Te weinig bescherming. Te weinig hulp. Te weinig erkenning.’’ Van de 140.000 joden die in 1940 in Nederland woonden, hebben er zo’n 102.000 de oorlog niet overleefd.

,,Fantastisch, werkelijk fantastisch’’, vindt Jacques Grishaver, voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité de excuses. ,,We hebben er 75 jaar op moeten wachten. De premier heeft geschiedenis geschreven, hij is onze held.’’ Grishaver omhelsde Rutte na afloop van zijn toespraak. Hij had niet verwacht dat de premier dit zou gaan zeggen.

Laat

Het Centraal Joods Overleg is minder lyrisch. De belangenbehartiger van de joodse gemeenschap in Nederland noemt de excuses ‘laat’. Wel helpen ze volgens het comité om het geschonden vertrouwen te herstellen. De joodse stichting CIDI spreekt van een ‘historische stap’.

Morgen wordt in grote delen van de wereld herdacht dat concentratiekamp Auschwitz 75 jaar geleden is bevrijd. In het kamp zijn zo’n 1,1 miljoen mensen om het leven gekomen, het grootste deel werd vergast. Het kamp is symbool geworden voor de gruwelen van de Holocaust waarbij zo’n 6 miljoen joden zijn vermoord.

Dat Rutte nu met excuses komt, heeft alles met die herdenking te maken. Het is niet voor het eerst dat de Nederlandse regering erkent dat Nederland ook schuld draagt voor het leed van de joodse slachtoffers. Wel gaat Rutte een stap verder dan zijn voorgangers.

Niet scheutig

De afgelopen decennia waren opeenvolgende regeringen niet scheutig met erkenning van de wandaden die ook door Nederlanders zijn gepleegd. Elke keer ging het een stapje verder.

In 1995 heeft koningin Beatrix tijdens een bezoek aan het Israëlische parlement gezegd dat weliswaar veel Nederlanders zich tegen de Duitse bezetters hebben verzet, maar dat zij uitzonderingen waren. ,,Het Nederlandse volk heeft de ondergang van zijn Joodse medeburgers niet kunnen verhinderen’’, sprak zij toen.

Kille wijze

Quote

Er waren Nederland­se gezagsdra­gers die meewerkten met de bezetters

Jan Peter Balkenende, voormalig premier

Premier Wim Kok bood verontschuldigingen aan voor de kille wijze waarop joden na de Tweede Wereldoorlog zijn behandeld. Overlevenden van de Holocaust konden soms niet meer terug naar hun huis dat door anderen werd bewoond. Er was lang geen aandacht voor het hen aangedane leed en bijvoorbeeld in Amsterdam kregen ze een boete omdat ze geen erfpacht hadden betaald over de periode dat ze waren gedeporteerd.

In 2005 erkende premier Jan Peter Balkenende dat Nederlandse overheidsfunctionarissen niet alleen na maar ook tijdens de oorlog fout waren geweest. Tijdens een toespraak bij het CIDI zei hij: ,,Er waren Nederlandse gezagsdragers die meewerkten met de bezetters. Zij droegen bij aan een gruwelijk proces waarin Joodse Nederlanders hun rechten werden ontnomen en waarin de menselijke waardigheid van Joodse landgenoten werd geschonden.’’ Het woord excuses viel toen niet.