Volledig scherm
John de Blaey las alles wat hij kon vinden over Miep Oranje en sprak met tijdgenoten. Inzetje: Miep Oranje op 19-jarige leeftijd. Twee jaar later verdwijnt ze spoorloos. © AD/Josine Voogt.

'Koerierster des doods' al zeventig jaar spoorloos

De verdwijning van verraadster Miep Oranje uit Soest is één van de grootste mysteries van de Tweede Wereldoorlog. De 83-jarige oud-politieman John de Blaey uit Den Haag zoekt al bijna twintig jaar naar zijn nicht. Hij heeft nog een sprankje hoop dat het raadsel rond 'de koerierster des dood' wordt opgelost.

Quote

Het is allemaal tevergeefs. Het heeft geen zin meer om verder te zoeken.

John de Blaey
Volledig scherm
Miep Oranje op 19-jarige leeftijd. Twee jaar later verdwijnt ze spoorloos. © AD
Quote

Sinds 2003 probeer ik te achterha­len of de BVD (de voorloper van de AIVD - red.) een dossier over Miep Oranje heeft aangelegd. Elk verzoek om informatie wordt tot dusverre afgewezen door de AIVD met een beroep op de staatsvei­lig­heid. Mogelijk dat ze na de oorlog in Duitsland is gaan wonen en voor de Nederland­se veilig­heids­dienst is gaan werken. Maar bewijs hiervoor heb ik niet

Nogmaals De Blaey

Tientallen verzetsmensen en onderduikers zijn verraden door de charmante studente Miep Oranje. In sommige publicaties is sprake van tweehonderd slachtoffers. 'Een onwaarschijnlijk aantal', zegt haar neef John de Blaey beslist. 'Ze heeft mensen verraden in de oorlog. Dat staat vast. Ook voor mij. Maar hoeveel weet niemand met zekerheid.'

Miep raakt in de oorlog via een vriendin betrokken bij de verzetsgroep Rolls Royce, die in de omgeving van haar geboorteplaats Soest actief is. Ze verricht allerhande koerierswerk. Op 29 december 1943 stuit ze in de bossen bij Lage Vuursche op de Duitse Feldgendarmerie, die op zoek is naar gedeserteerde soldaten. In haar fietstas vinden de Duitsers exemplaren van illegale kranten. De 20-jarige Miep wordt gearresteerd en overgebracht naar het hoofdkantoor van de Sicherheitsdienst aan de Euterpestraat in Amsterdam.

Ontsnapt
Twee maanden na haar arrestatie is Miep Oranje plotseling terug in Soest. Tegen haar familie en vrienden zegt de studente dat ze is ontsnapt uit de gevangenis. Kort daarna vinden in Soest en omgeving meerdere invallen door de Duitsers plaats, waarbij verzetsstrijders en onderduikers worden opgepakt. Een van de slachtoffers van Miep haar verraad is Arend Quelle, de broer van een goede vriendin van haar. Quelle sterft later in het Duitse concentratiekamp Neuengamme.

Haar dubbelrol zet Miep voort in Rotterdam. Ze weet binnen te dringen bij de afdeling Zuid-Holland van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Als secretaresse van de afdeling krijgt ze toegang tot namen en adressen van verzetsstrijders. Op 8 augustus 1944, als ze zes weken actief is binnen de organisatie, slaan de Duitsers hun slag en pakken ze tientallen verzetslieden op.

Verliefd of gedwongen?
Na het verraad in Rotterdam verdwijnt Miep Oranje van het toneel. Op 8 augustus 1944 heeft ze nog een ontmoeting met haar vader, zegt neef De Blaey. Miep vraagt hem om de juwelen van haar overleden moeder. Een maand later werkt ze in Duitsland voor het Duitse Rode Kruis. 'Tot begin januari 1945 heeft ze loon ontvangen', aldus De Blaey. 'Daarna ontbreekt elk spoor.'

Volgens De Blaey staat niet vast waarom zijn nicht na haar arrestatie voor de Duitsers is gaan werken. In de stapels dossiers die hij over haar heeft aangelegd, heeft hij het definitieve antwoord niet gevonden. Een aantal leden van de Sicherheitsdienst (SD) heeft na de oorlog verklaard dat ze vrijwillig voor de Duitsers is gaan werken. Ze zou verliefd zijn geworden op de SD'er Herbert Oehlslägel, die haar zaak behandelde na haar arrestatie. De Blaey: 'Maar ik sluit ook niet uit dat ze is gedwongen.'

Zoektocht
Justitie opent na de oorlog de jacht op de 'koerierster des doods'. Maar elk spoor loopt dood. De laatste tip die wordt nagetrokken dateert van eind jaren '80 van de vorige eeuw, zegt officier van justitie Johan Klunder, die belast is met de opsporing van oorlogsmisdadigers. 'We hebben toen in Canada gezocht, maar dat leverde niets op.'

Oud-politieman John de Blaey begint na zijn pensionering, bijna twintig jaar geleden, te zoeken naar zijn nicht. 'Ik merkte dat de meest wilde verhalen over haar de ronde deden. Meerdere verzetsgroepen claimden dat ze haar hadden geliquideerd aan het eind van de oorlog. Een journalist beweerde haar opgespoord te hebben in Tanzania en weer een ander wist zeker dat ze in Amerika woonde. Het waren allemaal kletsverhalen. Dat stoorde mij. Daarnaast wil ik ook weten of ik nog ergens familie heb wonen. Wie weet is ze getrouwd en heeft ze kinderen.'

Miep wordt morgen 91 jaar
Het begin van De Blaeys zoektocht vormt een dossiermap die zijn vader hem heeft nagelaten. Maar bijna twintig jaar zoeken heeft hem geen stap verdergebracht. Hij las alles wat hij kan vinden over zijn nicht, sprak tijdgenoten en schreef archieven in binnen- en buitenland aan. 'Het is allemaal tevergeefs. Het heeft geen zin meer om verder te zoeken.'

Volgens officier van justitie Klunder wordt Miep Oranje aangehouden als ze alsnog opduikt. 'Als haar gezondheid het toelaat, willen we haar graag horen.' Oranje wordt, als ze nog leeft, morgen 91 jaar. Of de Soestse zeventig jaar na haar verdwijning nog kan worden vervolgd, is volgens de officier van justitie geen uitgemaakte zaak. 'Een rechter moet oordelen of de strafbare feiten die ze heeft gepleegd al dan niet zijn verjaard.'

Staken
De Blaey staat op het punt zijn zoektocht te staken. Hij heeft nog een sprankje hoop dat het mysterie rond zijn nicht wordt opgelost. Hij sluit niet uit dat het antwoord in de archiefkelder van de Nederlandse veiligheidsdienst AIVD ligt.

'Sinds 2003 probeer ik te achterhalen of de BVD (de voorloper van de AIVD - red.) een dossier over Miep Oranje heeft aangelegd. Elk verzoek om informatie wordt tot dusverre afgewezen door de AIVD met een beroep op de staatsveiligheid. Mogelijk dat ze na de oorlog in Duitsland is gaan wonen en voor de Nederlandse veiligheidsdienst is gaan werken. Maar bewijs hiervoor heb ik niet.'