Volledig scherm
PREMIUM
Koning Willem-Alexander in de nieuwe gevangenis in het Justitieel Complex Zaanstad © Photo News

Koning gaat de bak in

Nooit eerder opende een Nederlands staatshoofd een gevangenis. Koning Willem-Alexander verbleef gisteren wel even in het Justitieel Complex Zaanstad voor de opening van de grootste bajes van het land, waar gevangenen straks zelf de sleutels op zak hebben.

Volledig scherm
© ANP
Volledig scherm
© ANP XTRA

Er is geen ontsnappingspoging, medisch spoedgeval of gevangenenopstand. Toch worden enkele patiënten van de psychiatrische afdeling van het nieuwe Justitieel Complex Zaanstad (JCZ) deze dinsdagochtend bewust in hun cel gehouden. Koning Willem-Alexander opent de grootste en modernste gevangenis van Nederland en dat kan voor onrust zorgen bij de bewoners van de afdeling, gevangenen met psychische problemen.

,,Een aantal mensen hier is paranoïde'', vertelt Bart Orsel, medewerker van de enige vleugel van de nieuwe bajes die al in gebruik is. ,,Voor hen kan een bezoek van de koning heel verwarrend zijn. Bovendien moeten we natuurlijk voorkomen dat een van de patiënten de vorst iets aandoet. Het kan best zijn dat enkele patiënten juist om die reden hier zitten, dat weten wij als personeel vaak niet.''

Rondleiding
Willem-Alexander spreekt kort met een vrouwelijke patiënt van de psychiatrische afdeling, buiten het gehoor van de media. Het is het sluitstuk van een rondleiding door het immense gebouw, omringd door een vijf meter hoge muur, die enkele andere Noord-Hollandse gevangenissen vervangt zoals de Bijlmerbajes en de Koepel in Haarlem. Als alle celcapaciteit volop wordt gebruikt, zitten in de 'Zaanbajes' - zoals het complex in de volksmond al wordt genoemd - ruim duizend gevangenen.

Op de invalide gevangenen en de psychische patiënten na verblijven alle gedetineerden met zijn tweeën op een cel. Bij het voeteneind van de stapelbedden hangen twee televisieschermen onder elkaar, op het bureau liggen ook twee afstandbedieningen. Verder bestaat de inventaris van de cel uit een waterkoker, magnetron en een asbak, want 'op cel' mag gewoon worden gerookt. ,,Wij hebben geen rookvrije werkplek'', zegt bewaarder Erik de Moll. ,,Wettelijk is voor ons een uitzondering gemaakt.'' Sterker, op de luchtplaatsen waar de gevangenen dagelijks een uur vertoeven, mogen zij wel een sigaretje of shaggie opsteken, maar het personeel niet. Dat stond de wet dan weer niet toe.