Volledig scherm
Een F-35 in de maak, in de fabriek in Italië. In 2019 komen de eerste straaljagers naar Nederland. © Defensie

Na geflopte Fyra bouwen Italianen nu ook de JSF

Hogesnelheidstreinen en helikopters uit Italië. Nederland heeft er nog buikpijn van, zoveel was er mis mee met de Fyra en NH-90. Toch laat defensie nu door hetzelfde bedrijf nieuwe straaljagers bouwen. Deze keer wordt het geen fiasco, verzekert de luchtmacht tijdens een exclusief bezoek aan de fabriek.

Quote

Als ze in Italië een Ferrari kunnen bouwen, kunnen ze ook een goed werkende F-35 in elkaar zetten.

Luchtmachtgeneraal Dennis Luyt

AN0009. Het nummer staat keurig op een bordje bij een okergeel, gebogen stalen frame. Een medewerker van de fabriek wijst glimlachend op een rood, wit, blauw vlaggetje. Zo ziet een nieuwe Joint Strike Fighter, ofwel F-35, er dus uit bij ‘de geboorte’.

In deze immense kraamkamer op een uur rijden van Milaan fabriceren de werknemers van Leonardo Aircraft de vijfde generatie gevechtsvliegtuigen in elkaar. 90 stuks voor de Italianen zelf, 29 van in totaal 37 straaljagers voor de Nederlanders. Een droomklus, want hier in Cameri staat de enige fabriek in Europa waar onder het toeziend oog van de Amerikaanse ontwerper Lockheed Martin F-35’s gefabriceerd mogen worden. Dat levert de Italianen niet alleen een miljoenenorder op, maar uiteindelijk ook nog eens zo’n 6.000 banen.

De stalen frames in de eerste hal vormen samen een rompdeel. Ze krijgen geïntegreerde vleugels. Later een cockpit, middenstuk en staart. Wie in een tour door vijf immense hallen stapt ziet de F-35 in anderhalf uur ‘volwassen’ worden. In werkelijkheid neemt het in elkaar zetten van één straaljager een jaar in beslag. Dit is exclusief de tijd die nodig is voor het fabriceren van losse componenten vanuit twaalf locaties over de hele wereld, waaronder onderdelen van Fokker.

Geen fouten

Het is een precisiewerkje van ongekende omvang. Eén foutje kan verstrekkende gevolgen hebben, weten ze inmiddels bij dezelfde fabriek in het Amerikaanse Fort Worth. Daar had een leverancier isolatiemateriaal op pijpen gebruikt dat los liet in de brandstoftanks. Het is een plek waar geen mens meer bij komt na de productie zonder een ingrijpende en tijdrovende hersteloperatie.

De Italianen zetten alles op alles om dit soort fouten te voorkomen. Geen onderdeel verplaatst naar de volgende werkplek zonder dat er een uitgebreide check is geweest. Punten die nog eens de aandacht van de bouwers nodig hebben, worden gemarkeerd met een stickertje.

Maar liefst veertig medewerkers van Lockheed Martin kijken mee over de schouders van de Italianen of ze hun werk naar behoren doen. Geen enkele F-35 verlaat de fabriek zonder dat een Amerikaanse piloot het toestel heeft getest. Ook de zo geroemde techniek om nagenoeg onzichtbaar te zijn voor vijandelijke radar wordt getest door de Amerikanenin een immense hal waar alleen Amerikanen in mogen komen.

Luchtmachtgeneraal Dennis Luyt die de samen met zijn Italiaanse collega de productielijn inspecteert, stelt tevreden vast dat hier op een bijzonder hoog niveau wordt gewerkt. Het eerste toestel dat uit de fabriek rolde had nul defecten. Dat hebben ze zelfs in Amerika nog niet voor elkaar gekregen.

Slechte ervaringen

Als Leonardo Aircraft dat niveau weet vast te houden, poetst het haar reputatie in Nederland flink op. Met de laatste twee grote projecten van dit grote industriële conglomeraat, dat tot begin dit jaar nog Finnmeccanica heette, heeft Nederland slechte ervaringen. Zo leverde de onderneming via het inmiddels verkochte dochterbedrijf AnsaldoBreda ook de hogesnelheidslijn Fyra af in Nederland. Bijna vier jaar geleden moesten deze toestellen van het spoor worden gehaald vanwege de vele technische mankementen. Ook was dochteronderneming AugustaWestland betrokken bij de productie van de nieuwe NH-90 helikopters. Toestellen die eveneens met een waslijst aan mankementen in gebruik zijn genomen.

Luchtmachtgeneraal Luyt kent ook die verhalen, maar hij heeft geen moment getwijfeld of samenwerking met dit bedrijf wel een verstandige keus is. ,,De bouw van de F-35 gebeurt samen met de Amerikanen en de manier waarop ze dat hier doen geeft absoluut vertrouwen. Als ze in dit land een Ferrari kunnen bouwen kunnen ze ook een goed werkende F-35 in elkaar zetten.’’

In 2019 moeten de eerste jachtvliegtuigen uit deze fabriek naar Nederland komen. Vanaf 2021 hoopt de luchtmacht ze ook daadwerkelijk op missie te kunnen sturen.