Volledig scherm
© anp

'Naar de havo omdat het een lieve leerling is'

,,Weet u zeker dat u dit kind naar de havo wilt sturen? Op dat niveau heeft hij de afgelopen jaren niet gepresteerd.'' Zulke gesprekken hebben tal van Rotterdamse middelbare scholen de afgelopen tijd gevoerd met juffen en meesters van groep 8.

Zo'n 10 tot 30 procent van de Rotterdamse scholieren begint in september op een niveau waarvoor ze niet aan de eisen voldoen, blijkt uit een rondgang langs middelbare scholen. Sinds dit jaar moeten zij het advies van de basisschool overnemen, maar dat komt vaak niet overeen met het niveau dat het kind in groep 6, 7 en 8 heeft laten zien.

Marja Minderman van de Hugo de Grootschool, waar het schooladvies van 40 van de 167 nieuwe leerlingen afwijkt: ,,Wij hebben alle basisscholen die zulke adviezen geven, gevraagd waarom ze dat doen. 'Wij kijken niet naar cijfers, we kennen dat kind', zeggen ze dan. En: 'Het is zo'n lieve leerling' of 'Hij heeft het echt in zich'."

Gunnen
Martine Visser van het Christelijk Scholengemeenschap Calvijn had 'tientallen' vergelijkbare gesprekken met basisscholen die het kind kénnen maar ook veel gúnnen. ,,Ik kreeg te horen dat de werkhouding van die leerling goed is en dat hij met zijn discipline ver kan komen. Maar waarom heeft die leerling dat dan niet laten zien tijdens toetsen?"

Op de Gereformeerde Scholengemeenschap (GSR) in Rotterdam begint in september een vmbo-klas met 25 brugpiepers, waarvan er 15 volgens de richtlijnen op een lager niveau thuishoren. ,,In totaal hebben 43 van onze 178 nieuwe leerlingen een schooladvies gekregen waarover wij ons verbazen'', zegt Franciske van Vugt van die school.

Ze is opgelucht, nu blijkt dat het GSR niet de enige school is die hiermee worstelt. Fokor (de koepel van alle 39 Rotterdamse schoolbesturen) hoort het vaker. Bestuursvoorzitter Marcel van der Knaap: ,,Het is nog niet bekend hoe vaak het voorkomt. Daarom verzamelen wij nu alle gegevens die nodig zijn om een trend te kunnen bevestigen of ontkrachten."

Afgerekend
De signalen zijn het gevolg van een compleet nieuwe manier van leerlingen plaatsen in het voortgezet onderwijs die dit jaar is ingevoerd. Om de invloed van de Cito-eindtoets te beperken, krijgen kinderen uit groep 8 dit jaar al ver vóór die beruchte toets van hun juf of meester te horen naar welk niveau ze mogen op de middelbare school. De middelbare scholen moeten dat schooladvies opvolgen.

En hoewel het officieel niet hoeft - juist om te voorkomen dat kinderen worden afgerekend op cijfertjes - is in onder meer Den Haag, Utrecht en Rotterdam afgesproken dat pre-brugpiepers zich niet alleen met dat advies bij de schoolpoort melden. Zij nemen ook de resultaten mee van toetsen begrijpend lezen, spelling en rekenen die ze maakten in groep 6, 7 en 8.

,,Die resultaten geven een weloverwogen beeld van de ontwikkeling van een kind", zegt Daaf van de Wegen, bestuurder van basisschool De Vierambachtschool. ,,Het geeft basisscholen ook houvast. Het laat zien dat hun advies gebaseerd is op een film, de indruk die een kind jarenlang achterliet, in plaats van een foto: de Cito-eindtoets."

Basisscholen en middelbare scholen hebben samen richtlijnen opgesteld. Een 'havo-kind' scoort in groep 6, 7 en 8 een X-aantal punten voor begrijpend lezen, spelling en rekenen. Een 'vwo-kind' scoort meer punten, een 'vmbo-kind' minder. De gegeven schooladviezen komen lang niet altijd overeen met het niveau dat uit die toetsen blijkt.

Dupe
De scholen zitten er mee in hun maag. Ze moeten het schooladvies opvolgen, maar worden door de Onderwijsinspectie gestraft als leerlingen alsnog een niveau zakken. Harry van Alphen van het Melanchton vindt dat een kind er in elk geval nooit de dupe van mag worden. ,,Daarom moeten wij die tientallen leerlingen bij ons helpen, zodat áls ze afzakken, we aan de inspectie kunnen laten zien dat we er alles aan hebben gedaan om dat te voorkomen."

De middelbare scholen kunnen de gevolgen voor het onderwijs nauwelijks inschatten. Het Emmauscollege is 'heel benieuwd naar de invloed op de resultaten', nu er leerlingen met een Cito-score van 527 naar de havo komen, terwijl de ondergrens daar 540 voor was.

Klasgenoten kunnen daarvan negatieve gevolgen ondervinden. ,,De docent moet zijn instructie aanpassen aan de behoefte van de klas en hij gaat minder snel door de stof als de helft van de klas op een lager niveau zit", zegt Van Vugt.

Maar wat het meest overheerst, is de vraag: is dat kind inderdaad beter af op dat hogere niveau? Petra van Haren van de Algemene Vereniging van Schoolleiders vindt het juist goed als basisscholen voor een havoadvies kiezen, als ze twijfelen tussen havo en vmbo-tl. ,,Zij denken vanuit het talent en de mogelijkheden van dat kind."

Proberen
Visser ziet dat anders: ,,Ambitie is goed, maar van jaren op zijn tenen lopen, wordt een kind niet gelukkig. Naar een lager niveau stromen, is een enorme teleurstelling. Ik laat ze liever stijgen. Het Calvijn heeft ouders afgeraden hun kind in te schrijven op een bepaald niveau. Maar de meeste ouders willen het toch proberen en dan moeten wij dat opvolgen."

De scholen hebben gepraat als brugman. ,,Het was de bedoeling dat er een goed en gelijkwaardig gesprek zou ontstaan als een basisschool een advies wil geven dat niet overeenkomt met de toetsresultaten", zegt Fokor-bestuurder Marcel van der Knaap. Maar de beslissing van staatssecretaris Sander Dekker om het schooladvies bindend te maken, gooide roet in het eten. ,,Nu kun je je als middelbare school afvragen wat er nog te bespreken valt. Dat is jammer, maar we hebben ons aan de wet te houden."