Volledig scherm
Jeffrey, onderhandelaar in crisisgebieden, onder andere in Raqqa. © Frank Jansen

Nederlander onderhandelt met IS voor bevolking

UpdateJeffrey Jonkers onderhandelt in Syrië met milities, regeringsvertegenwoordigers én de terreurgroep Islamitische Staat (IS). Zo zorgt hij ervoor dat de bevolking in het door geweld verscheurde land een enigszins normaal leven kan leiden. 'Die IS-jongens kun je gewoon bellen, hoor.'

Quote

Je moet toch met IS praten om te zorgen dat de burgers veilig zijn

Jeffrey

Zodra hij bij de controlepost komt, grabbelen de bebaarde IS-strijders hun mobieltje uit de zak van hun wijde, zwarte kleding. 'Jeffrey Jonkers komt eraan,' is de mededeling aan de mannen bij de volgende controlepost. ,,Niet schieten. Hij is hier op ons verzoek.''

Als onderhandelaar helpt Jonkers (36) om het leven van de gewone Syriër te verbeteren. Hij zorgt dat er drinkwater is. Of elektriciteit. Als mensen vluchten voor het geweld, regelt Jeffrey dat ze tijdens hun tocht worden beschermd. ,,Om dat te bereiken, zul je wel met IS móeten praten,'' stelt hij.

De strijders komen alleen aan tafel in de gebieden die zij controleren. ,,Daarbuiten praten we via Skype. Of IS stuurt iemand die opkomt voor zijn belangen: een imam, arts of docent. Soms zitten ze tegenover mij voortdurend door de telefoon te overleggen met de strijders.''

Voor zover bekend is Jeffrey de enige Nederlander dit voor elkaar krijgt. De IS-aanhangers voeren een schrikbewind tegen iedereen die anders denkt dan zij. ,,Maar IS snapt ook wel dat zowel de strijders als de bevolking die ze onder de knoet houden, gebaat is bij schoon drinkwater of elektriciteit. Ik kan daarin bemiddelen. Maar ik weiger bijvoorbeeld een school op te zetten in IS-gebied. Ik wil niet dat kinderen in de klas een in mijn ogen verwerpelijke ideologie in hun koppies krijgen geramd.''

Volledig scherm
Jeffrey onderhandelt in Syrië met milities, regeringsvertegenwoordigers én de terreurgroep Islamitische Staat (IS). © Frank Jansen

Neutraal
Jonekrs werkt voor Peaceful Change Initiative (PCI), een Londense non-profitorganisatie die geld krijgt van donoren en westerse regeringen. Hij onderhandelt niet alleen met IS, maar ook met de honderden milities die Syrië inmiddels telt en met het regime van president Bashar al-Assad. IS vertrouwt Jeffrey omdat hij neutraal is.

Jonkers spreekt Arabisch. Maar hij werkt altijd met een vertaler. ,,Eén verkeerd woord of verkeerde klank en de onderhandelingen mislukken. Bovendien zorgt een tolk voor rust in het gesprek. Terwijl hij vertaalt, kan ik rustig naar de gezichtsuitdrukking van de partijen aan tafel kijken. En omdat ik de taal beheers, hoor ik twee keer wat iemand zegt.''

Als tiener droomde hij ervan om arts worden. Daar zag hij al snel vanaf. ,,Ik wilde niet alleen bouwen aan gezondheid. Ik wilde bouwen aan veiligheid. En ja, dan kom je al snel uit in het Midden-Oosten.''

Ideaal
De Nederlander betaalt een prijs voor het verwezenlijken van zijn ideaal. ,,Ik heb geen gezin. Dat kan ook niet als je dit werk doet. Veel Syriërs begrijpen niet dat iemand op zijn 36ste single is. Dat we in Nederland op late leeftijd trouwen en op late leeftijd kinderen krijgen. Ik moet ook toegeven dat ik mijzelf de laatste tijd regelmatig afvraag; waarom ben ik hier? Hoe lang blijf ik dit werk nog doen? Tegelijkertijd kan ik het me niet voorstellen om ergens in de Randstad de hele dag in een kantoor te zitten.''

Familie en vrienden vinden het heel bijzonder dat Jonkers in Syrië werkt, maar zelf voelt hij dat niet zo. ,,Ik sta 's avonds gewoon mijn potje te koken en kijk naar de televisie. En een stroomstoring betekent niet het einde van de wereld.''

Toch zijn de onderhandelingen in Syrië soms linke soep. ,,Niet alleen de praktische zaken aan bod. We spreken ook over mensenrechtenschendingen. Of over de vrijlating van gijzelaars of gevangenen. Gevoelige onderwerpen waarbij je heel zorgvuldig te werk moet gaan.''

Quote

Soms vraag ik mezelf af: waarom ben ik hier? Hoelang blijf ik dit werk nog doen?

Jeffrey

Geen beveiligers
Jeffrey deed vergelijkbaar werk in onder meer de Palestijnse gebieden, Afghanistan en Irak. ,,Syrië is een stuk veiliger dan die landen. Ik heb geen gewapende beveiligers nodig als ik op pad ga.''

Al weken overleggen westerse leiders over een staakt-het-vuren in Syrië. Dat moet op 1 januari ingaan. 18 maanden later zouden er verkiezingen moeten komen. ,,Ik geloof er niet in,'' zegt Jeffrey. ,,Het land heeft al meer dan een eeuw geen verkiezingen. Bovendien heb je weinig aan een parlement waar politici elkaar de tent uitvechten. Vrede begint niet met verkiezingen. Vrede krijg je als kinderen naar school kunnen. Door de leraren salaris te betalen. Door voedsel te verkopen op de markt. Daarmee krijgen Syriërs het gevoel dat ze, ook al wonen ze in een kelder onder een kapotgeschoten gebouw, enigszins controle hebben over hun eigen leven en dat van hun kinderen. We kunnen niet voorkomen dat IS hun stad binnenvalt. Maar we kunnen wel voorkomen dat ze uit machteloosheid IS gaan steunen. Want met machteloosheid verlies je de strijd.''