Volledig scherm
Actievoerders demonstreren bij het Scheepvaartmuseum tegen de film Michiel de Ruyter tijdens de premiere. De actiegroep Michiel de Rover verzet zich tegen de heldenstatus van de zeevaarder. © ANP

Negeer de actiegroepjes zonder historisch besef

OpinieLaat historische namen en begrippen onder de Erfgoedwet vallen. Dat stelt Marcelo Mooren voor. Nu heerst volgens hem willekeur als activisten eisen dat korte metten wordt gemaakt met 'foute' helden.

Marcelo Mooren is jurist bestuursrecht en werkt als lobbyist.

Het identiteitsdebat zal de komende jaren volop spelen, niet alleen in gemeenten waar Forum, Leefbaar of Denk goed scoorden. Denk aan kleine, fanatieke groepjes die zich richten tegen beelden en straatnamen van historische helden. Nieuwe, soms onervaren lokale bestuurders moeten hiermee omgaan. Soms gaan ze in de eisen mee, soms niet. Dat is nu arbitrair. Richting is nodig.

Iedere jurist leert dat je daden beoordeelt naar het recht van toen. En iedere geschiedkundige leert dat je mensen van vroeger niet met onze normen moet bekijken. Beide wetenschappen stellen dus: beoordeel mensen en daden naar hun tijd en plaats.

Quote

Geen van deze mensen was 'fout', het waren andere tijden

Marcelo Mooren

Julius Caesar en stamhoofd Shaka Zulu waren beiden dictators en moordenaars. Ze maakten slaven van veroverde stammen. Slavernij kwam tot 1850 wereldwijd voor. Verovering en onderdrukking ook, in bijna elke cultuur. Er was wel meer normaal in het verleden. Marteling was eeuwenlang een gangbare verhoormethode. Moet Amnesty eisen dat elk beeld en elke straatnaam van heersers wier rechtbanken martelden, gewijzigd wordt?

Vrouwen waren wereldwijd tweederangsburgers. Moet Opzij eisen dat alle verwijzingen naar filosofen en wetenschappers die deze visie ondersteunden, worden verwijderd? Geen van deze mensen was 'fout', het waren andere tijden.

Dubieus

Toch zijn er ook vernoemingen die, volgens de normen van hun tijd, fout waren. Tijdens de politionele acties waren er in Indonesië te veel schendingen van het geldende oorlogsrecht. Vernoemingen naar de militairen Westerling of Spoor zijn daarom dubieus.

We moeten niet blind zijn voor misplaatste vernoemingen. Maar het moet geen hetze worden tegen iedereen die niet aan onze huidige standaarden voldoet. Want dan hangt het af van hoe hard een activist schreeuwt en hoe gekwetst die zich voelt, en in hoeverre bestuurders zich daardoor laten koeioneren of emotioneel chanteren.

Overstag

Een driemansactiegroep keerde zich tegen de film over Michiel de Ruyter, maakte bezwaar tegen Eftelingattracties en misdroeg zich in het straatnamenoverleg van Utrecht, waarna de burgemeester ze eruit zette. Maar dan zoeken ze hun heil elders. Zo ontstaat een waterbedeffect waarbij activisten op zoek gaan naar de instantie die het makkelijkste overstag gaat. Zoals recent het bestuur van concertcentrum TivoliVredenburg inzake een cowboyfeestje.

Quote

We moeten niet blind zijn voor mis­plaatste vernoemin­gen

Marcelo Mooren

Om dat shoppen te voorkomen moeten bestuurders dezelfde criteria hanteren en zo mogelijk formaliseren. Bijvoorbeeld door te onderzoeken of historische vernoemingen van straten, scholen en musea kunnen vallen onder de Erfgoedwet. De naamgeving zélf wordt dan immaterieel erfgoed.

Zo worden door activisten aangejaagde hypes en maatschappelijke polarisatie voorkomen. En dat is hard nodig.

  1. Droomvakantie met vriendje eindigt in nachtmerrie: Nederlandse (24) ontsnapt aan dood bij overval
    PREMIUM

    Droomvakan­tie met vriendje eindigt in nachtmer­rie: Nederland­se (24) ontsnapt aan dood bij overval

    De Antwerpse kleermaker Tommaso Bordoni (29) en zijn Nederlandse vriendin Linsey de Waele (25) zijn aan de dood ontsnapt bij een overval in Zuid-Afrika. Het koppel was met vakantie in het land, toen Tommaso op de avond van Valentijn plots oog in oog stond met twee gewapende kerels in de slaapkamer van hun verblijf. ,,Ik was zeker dat ze me zouden vermoorden”, vertelt de Belg - die sindsdien gekweld wordt door paniekaanvallen - tegen deze nieuwssite.