Volledig scherm
© ANP

Oekraïne-referendum dreigt grote mislukking te worden

In de referendumstrijd over het associatieverdrag met Oekraïne ligt het 'nee-kamp' ruim aan kop, maar er schuilt een addertje onder het gras: de uitkomst is ongeldig als te weinig mensen komen stemmen. En daar ziet het wel naar uit.

Volledig scherm
© ANP

,,Als er vandaag verkiezingen zouden zijn, dan haalt het referendum het waarschijnlijk niet,'' zegt Peter Kanne van onderzoeksbureau I&O Research. En dat terwijl volgens zijn onderzoek vier op de tien Nederlanders tegen het verdrag zijn (38 procent), tegenover 32 procent voor. Bijna een derde van de kiezers is er nog niet uit.

Om het referendum te laten gelden, moet minimaal 30 procent van de stemgerechtigden komen opdagen. Maar of dat gaat lukken, is zeer de vraag. Uit onderzoek van I&O Research blijkt dat de verwachte opkomst al sinds december schommelt rond de 30 procent. Het zal er dus om spannen, zegt Kanne. ,,Maar er is nog een week of 6 te gaan, dus de animo kan nog groeien.''

In het 'voor-kamp' leiden de peilingen intussen al tot hevige discussie: moet je nu wél of niet gaan stemmen? Er zijn immers twee situaties waarin het associatieverdrag gewoon doorgaat. Als een ruime meerderheid van de kiezers instemt, hoewel dat op dit moment onwaarschijnlijk lijkt. Maar ook als de minimale opkomst niet wordt gehaald.

Quote

Ga gewoon stemmen, zonder ingewik­keld en tactisch te denken

Minister Plasterk
Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken komt aan op het Binnenhof voor de wekelijkse Ministerraad
Volledig scherm
Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken komt aan op het Binnenhof voor de wekelijkse Ministerraad © ANP

Thuisblijven
Onder meer GroenLinks-jongerenorganisatie DWARS pleitte daarom voor thuisblijven, in de hoop dat te weinig nee-stemmers naar de stembus gaan om het verdrag tegen te houden. Maar onderzoeker Kanne noemt dat een 'ongelofelijke stommiteit'. ,,Een beetje alsof je in een voetbaltoernooi zegt: laten we gelijkspel spelen, want dat doet de ander ook. Zul je net zien dat die ander tóch scoort.''

Bovendien, zegt de onderzoeker, schuilt in die houding 'een soort minachting voor de mensen die tegen het verdrag zijn'. ,,Kiezers in het 'voor-kamp' zijn vaak van D66, GroenLinks en PvdA: juist de partijen die de referendumwet in het leven hebben geroepen. Nu komt er een referendum, en dan wordt geroepen: blijf maar thuis. Daarmee negeer je de onrust en voed je politiek cynisme.''

Ruim de helft
Uit het onderzoek blijkt ook dat ruim de helft van de Nederlanders niet of nauwelijks weet wat het referendum inhoudt. Het 323 pagina's tellende verdrag wordt maar door weinig mensen gelezen en de uitleg ervan is vaak politiek gekleurd. Kanne: ,,Vooral de voordelen blijven voor veel mensen abstract. Als premier Rutte zegt: het is goed voor de handel en export, dan denken veel mensen: het geld gaat vast naar de grootverdieners.''

De Tweede Kamer heeft al voor het verdrag gestemd. Het kabinet zegt de uitslag 'serieus te bekijken', maar een raadgevend referendum is niet bindend. Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) raadt ja-stemmers hoe dan ook af om thuis te blijven. ,,Volgens mij moet je helemaal niet ingewikkeld tactisch nadenken. Ga gewoon stemmen en stem wat je ervan vindt. Dat lijkt mij de logische en democratische gedachte.''