Volledig scherm
© ANP

Onderzoek: zelfmoord beroemdheid vaak nagevolgd

Als een beroemdheid zich van het leven berooft, kan het aantal zelfmoorden de weken erna fors toenemen. Of dat ook bij Joost Zwagerman geldt, is afwachten. Wel belden woensdag veel meer mensen naar de suïcidehulplijn 113Online dan normaal. Zelfmoorddeskundige Ad Kerkhof: ,,Ik weet zeker dat als hij zou kunnen terugkijken, hij spijt heeft als haren op zijn hoofd dat hij het heeft gedaan.''

Volledig scherm
Zelfmoorddeskundige Ad Kerkhof © Zembla
Quote

Juist Joost Zwagerman wist als geen ander dat mensen met suïcidale neigingen een verwrongen beeld van de werkelijkheid en van zichzelf hebben.

Ad Kerkhof

In Nederland is weinig onderzoek gedaan naar de gevolgen van zelfmoorden van BN'ers op het totaal aantal zelfmoorden. Maar in de VS, Canada, Oostenrijk en Duitsland is het wel onderzocht en ontegenzeggelijk geldt: als een beroemdheid zichzelf ombrengt, kán dat de maanden erna leiden tot een toename van het aantal zelfmoorden.

Het duidelijkste en vrij recente voorbeeld is van Robert Enke, de Duitse keeper en ex-international die aan depressies leed en in 2009 voor de trein sprong. ,,De maanden erna sprongen tientallen mensen méér dan anders voor de Bundesbahn,'' zegt hoogleraar en zelfmoorddeskundige Ad Kerkhof. ,,Grofweg van dertig per maand tot zestig. En enkelen verwezen ook in een brief naar Enke.''

Toch, benadrukt Kerkhof: het kán leiden tot een toename, maar dat hoeft niet. ,,Het risico is het grootst bij iemand waarmee men zich kan identificeren, iemand met een voorbeeldfunctie. Waarbij mensen met suïcidale neigingen kunnen zeggen: 'Ja, als hij het leven al niet meer ziet zitten, waarom moet ik dan nog verder?'. Dan gaat van die zelfmoord haast een reclame-achtige werking uit.''

Marilyn Monroe
Historisch voorbeeld is de dood in 1962 van icoon Marilyn Monroe, officieel nog steeds zelfmoord. De maand erna telde Amerika tweehonderd zelfmoorden meer. Kerkhof: ,,De gevolgen van de dood van acteur Robin Williams vorig jaar zijn nog niet in kaart gebracht, maar dat móet ook haast wel hebben geleid tot meer zelfmoorden.''

Nederland heeft ook z'n rijtje bekende personen die zelf uit het leven stapten. Van zanger-cabaretier Lou Bandy (1959) tot meisje-met-rode-harenzanger Arne Jansen (2007) en van Vincent van Gogh (1890) tot Annie M.G. Schmidt (1995, dat het zelfmoord was, werd jaren later bekend). Het best in de herinnering liggen Herman Brood (2001) en Antonie Kamerling (2010). ,,Maar na Herman Brood was zeker géén toename van het aantal zelfmoorden,'' zegt Kerkhof. ,,Brood was populair, maar men zag hem ook als een loser, een junk. Hij stond in dat opzicht te ver van ons af."

Kamerling
,,Naar de situatie na Antonie Kamerling is geen onderzoek gedaan. Maar ik weet wel dat zijn zelfmoord ertoe leidde dat er allerlei mensen om hulp gingen vragen. Mensen die aan depressies lijdden en toch die vraag hadden: 'waarom moet ik verder leven als zo iemand - succesvol, rijk, mooie vrouw, bloedjes van kinderen - al niet verder wil?'.''

Kijkend naar Joost Zwagerman, weet Kerkhof nog niet wat de gevolgen zullen zijn. De hoogleraar heeft enige keren met de schrijver gesproken over zelfmoord. ,,Juist Joost Zwagerman wist als geen ander dat mensen met suïcidale neigingen een verwrongen beeld van de werkelijkheid en van zichzelf hebben. En dat je daarvan kunt genezen. Tot nu toe weerhield die kennis hem juist van zelfdoding. Dat hij het nu toch heeft gedaan, is een schok. Of hij zó'n voorbeeldfunctie had dat het gevolgen heeft, weet ik niet. Ik hoop van niet. Ik weet ook zeker dat als hij zou kunnen terugkijken, hij spijt heeft als haren op zijn hoofd dat hij het heeft gedaan.''

Volledig scherm
Marilyn Monroe pleegde in 1962 zelfmoord. © EPA
Volledig scherm
Robin Williams pleegde vorig jaar zelfmoord. © REUTERS
Volledig scherm
Antonie Kamerling pleegde in 2010 zelfmoord. © ANP Kippa

poll

Welk team kies jij?

  • Friet (41%)
  • Patat (59%)
53503 stemmen