Onderzoekscommissie: NVWA en ministeries faalden bij afhandeling fipronilcrisis

VideoVoedselwaakhond NVWA en de ministeries van Volksgezondheid en Landbouw hebben de eiercrisis afgelopen jaar slecht afgehandeld. Dat is de snoeiharde conclusie van de commissie Sorgdrager, die onderzoek deed naar het schandaal met de schadelijke stof fipronil in de eierketen.

De NVWA reageerde 'niet adequaat' op drie signalen over gebruik van fipronil door het bedrijf Chickfriend die al binnenkwamen in november 2016 en januari 2017. Doordat deze signalen niet goed zijn ingeschat, kon niet realistisch worden bekeken hoe groot de risico's waren en hoe er dus moest worden ingegrepen. ,,Gedurende enkele maanden nam niemand binnen de NVWA de verantwoordelijkheid", schrijft Sorgdrager.

Daardoor kon Chickfriend nog maandenlang doorgaan met het verspreiden van een giftig middel in de eierketen dat niet voldeed aan de wet, aldus de onderzoekers. De misstanden kwamen pas eind juli 2017 naar buiten door een bericht in dagblad De Stentor dat er in België fipronil in eieren was aangetroffen, afkomstig van een Nederlands bedrijf dat bloedluis bestreed. Al snel werd toen duidelijk dat er ook fipronil in Nederlandse eieren zat. De commissie heeft geconstateerd dat ongeveer 20 procent van de pluimveebedrijven ooit illegaal fipronil heeft gebruikt.

Volledig scherm
© AFP
Quote

Gedurende enkele maanden nam niemand binnen de NVWA de verantwoor­de­lijk­heid

Winnie Sorgdrager

Hoe kan het dat de NVWA faalde in haar taak als controleur van de voedselveiligheid? De waakhond was simpelweg onvoldoende voorbereid op incidenten en crises. Er werd verder niet helder gecommuniceerd. Dat heeft tot grote onzekerheid bij betrokken boeren en het grote publiek geleid. Als belangrijk voorbeeld wordt daar genoemd het optreden van een NVWA-baas in het tv-programma Nieuwsuur. Hij raadde mensen aan een paar dagen geen eieren te eten.

Onderschat

Volledig scherm
Winnie Sorgdrager © ANP

Ook de ministeries krijgen er van de commissie Sorgdrager flink van langs: zij hebben de media-aandacht voor de crisis zwaar onderschat en slecht regie gevoerd op de communicatie. Ook is de Tweede Kamer begin augustus in twee brieven onvolledig geïnformeerd, een politieke doodzonde. Er werd een 'vertekend' beeld geschetst van de situatie, aldus de onderzoekscommissie.Die vindt ook dat Volksgezondheid en Landbouw allebei voor zichzelf een te kleine rol zien als het gaat om voedselveiligheid.

De departementen zouden vooral meer moeten doen om te zorgen dat de sector zichzelf controleert en regels oplegt; voedselveiligheid krijgt in de eierketen nu te weinig aandacht. Dan kan de NVWA zich vooral bezighouden met haar rol als toezichthouder. Nu wordt de waakhond teveel belast met uitvoerende taken, stellen de onderzoekers.

Commissievoorzitter Winnie Sorgdrager: ,,Economische en financiële belangen mogen nooit voorrang krijgen op het belang van voedselveiligheid. Ineens was er een wondermiddel. Er hadden toen bij de sector zelf alarmbellen moeten gaan rinkelen. Het duurde ook veel te lang voordat er actie kwam na de meldingen en er was te lang onduidelijkheid over de risico's voor de volksgezondheid."  

Overnemen

Minister Bruno Bruins (Volksgezondheid) en zijn collega Carola Schouten (Voedselkwaliteit) willen de aanbevelingen van de commissie-Sorgdrager opvolgen, schrijven ze vanmiddag aan de Tweede Kamer. Ze erkennen dat ze de touwtjes meer in eigen handen moeten nemen bij het bewaken van de voedselveiligheid. Ze omarmen de plannen die de sector zelf daartoe heeft gemaakt en gaan afspraken maken over onder meer gerichte controles en een meldplicht.

Op enkele harde verwijten van de commissie gaan de beide ministers niet in. Zo stelt de commissie dat het toenmalige kabinet de Kamer bij het uitbreken van het schandaal vorige zomer niet alles heeft verteld wat het wist. Dat geldt als een politieke doodzonde. Maar de beide ministers kijken liever hoe de voedselveiligheid beter kan worden beschermd, dan daarover na te kaarten. Ook de commissie ,,zou het eeuwig zonde vinden'' als een discussie over het informeren van de Kamer de gebrekkige bewaking van de voedselveiligheid van de agenda verdringt.

De politiek valt volgens de commissie ook aan te rekenen dat toezichthouder NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) het werk niet aankon en daardoor steken liet vallen. Maar Bruins noch Schouten wil de NVWA extra geld beloven. Ze wijzen erop dat het kabinet bij zijn aantreden al een extraatje voor de dienst heeft uitgetrokken.