Volledig scherm
© Sanne Donders

Opmars vrije school: gewoon leren, maar dan anders

De vrije school is in opmars. En dus moeten er op steeds meer plekken ook vrije middelbare scholen komen. ,,Vroeger zaten er alleen geitenwollen-sokkentypes, maar dat is allang niet meer zo.''

Volledig scherm
Mila: ,,Ik merk dat vrijeschool-docenten toch anders lesgeven" © Sanne Donders

Die spreuk, elke ochtend die spreuk. ,,Daar schrok ik wel van'', zegt de 14-jarige Carlijn. Aan het begin van elke schooldag ging iedereen in de klas staan, om hard het officieuze 'volkslied' van de vrije school aan te heffen, bedacht door oprichter Rudolf Steiner. 'Ik zie rond in de wereld waar de zon haar licht zendt', dat soort teksten. Carlijn, die van een gewone basisschool naar een vrije middelbare school ging, moest er nogal aan wennen. ,,Maar nu ben ik er wel aan gewend.''

Alles is een beetje anders, erkent Carlijn. Maar ze is blij dat ze naar een vrije middelbare school is gegaan. ,,Toen ik naar de middelbare school ging, had ik geen zin meer in al die normale lessen. Daarom opperden mijn ouders om hier eens te gaan kijken.''

Ze is bepaald niet de enige. Het aantal leerlingen op vrije scholen is de afgelopen tien jaar met ruim 30 procent gegroeid. Met name de vrije middelbare scholen groeien hard. Daar zijn er 58 procent scholieren bij gekomen, ruim 11.000 tieners zitten op dit moment op een vrije middelbare school. Op vrije basisscholen zitten inmiddels 16.000 leerlingen.

De vrijeschoolafdeling van het Grotius College in Delft is in drie jaar tijd uitgegroeid tot ruim 200 leerlingen in acht klassen. Al in oktober hangen ouders aan de lijn met de vraag wanneer ze hun kinderen voor het vrijeschoolonderwijs kunnen inschrijven. In het nieuwe schooljaar komen er drie nieuwe klassen bij. ,,Vroeger zaten er vooral geitenwollensokken types op de vrijeschool, maar dat is niet meer zo. Misschien is het momentum in de maatschappij daar dat er meer belangstelling is'', denkt Remko Tettero, afdelingsleider van de vrije school van het Grotius College.

Gelukkig

Volledig scherm
Carlijn: ,,Toen ik naar de middelbare school ging, had ik geen zin in al die normale lessen" © Sanne Donders

Het belangrijkste motief voor ouders: de prestatiedruk op de reguliere scholen. Op vrije scholen is meer aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling van de leerlingen. ,,Ouders vinden het belangrijker dat hun kinderen gelukkig zijn. Ze willen dat hun kind wordt gezien en niet alleen de nadruk op cognitie ligt'', constateert Monique Volman, hoogleraar onderwijskunde aan de Universiteit van Amsterdam.

De leerlingen krijgen veel kunstzinnige lessen, zoals koor en het bewegingsvak euritmie, en periodelessen waarbij ze thematisch drie weken lang aan wisselende vakken werken. Met name in die lesuren krijgen leerlingen alle vrijheid zelf iets over een vak te leren. De docent geeft slechts instructie en vervolgens mogen de leerlingen een opdracht uitwerken in een schrift, zonder lesboeken. Ze leren er dat ze iets aan de maatschappij kunnen bijdragen en worden veelvuldig gewezen op saamhorigheid. Vandaar ook die dagelijkse spreuk.

En juist dat samenzijn voelt voor de leerlingen prettig. Zaare (14) kon niet aarden in de brugklas van een reguliere school. Ook zij koos voor een nieuwe kans op de Delftse vrije school. ,,Het was even wennen, maar ik heb me nog geen één keer buiten de groep gevoeld. Ook als je geen echte klik hebt met iemand uit je klas, leer je elkaar te respecteren.''

Het zijn meestal ouders die knokken voor een vrije middelbare school. Zo begon het ook op het Grotius College. De leerlingen uit die regio moesten naar Den Haag of Rotterdam om naar een vrije middelbare school te kunnen, best een grote afstand voor scholieren. Daarom is een clubje ouders op zoek gegaan naar een alternatief.

Quote

Het was even wennen, maar ik heb me nog geen één keer buiten de groep gevoeld

Zaare (14)

Dat valt echter niet mee. Door de huidige wetgeving kunnen vrije scholen geen nieuwe school stichten. Ze kunnen alleen aan de slag als afdeling van een bestaande middelbare school. ,,Het Grotius zag dat zo'n afdeling het onderwijs kon verrijken en wilde meedoen'', vertelt Tettero. In de praktijk krijgen de vrije scholen een vleugel of een paar lokalen in een reguliere school. Ook kunnen ze het onderwijs vaak niet zo vrij maken als ze zouden willen, omdat ze zich aan het schoolgebouw, beschikbare leraren en bestaande lesroosters moeten aanpassen.

Concessies

Het vrijeschoolonderwijs in Delft moet met name in de bovenbouw concessies doen. Leerlingen moeten vanaf de bovenbouw in het reguliere systeem meedraaien om zich op dezelfde manier als de andere leerlingen op de examens voor te bereiden. Tot teleurstelling van de scholieren. ,,Ik had liever echt een aparte school gehad. Dan sta je echt ergens voor als school'', zegt tweedeklasser Mila (14). ,,Ik merk nu al dat de vrijeschooldocenten toch wat anders lesgeven. Wij moesten een lerares Nederlands bijvoorbeeld de spreuk leren. Zij vond het overigens wel leuk om te doen.''

Een eigen school, zover is het nog niet. Ook al vinden ook de vrijeschoolafdelingen zelf dat jammer. ,,Het is soms lastig genoeg docenten te vinden'', zegt Nicole Vink, coördinator van het netwerk van vrije vo-scholen in Nederland. ,,En als je slechts een lokaal hebt, is het ook moeilijk echt dat vrijeschoolgevoel neer te zetten.''

Volledig scherm
Zaare: ,,Ook als je geen echte klik hebt, leer je elkaar te respecteren" © Sanne Donders