Volledig scherm
Jos van Wijk. © Rob Voss

Dodelijk poeder 'Middel X' gaat in verkoop

De uitgifte van dodelijk poeder Middel X wordt doorgezet. Het moet mensen de gelegenheid geven waardig uit het leven te kunnen stappen. Toxicologen waarschuwen voor het middel.

Het protocol om het dodelijk poeder van Coöperatie Laatste Wil in handen te krijgen, is zo goed als klaar. Tegelijkertijd wakkert de storm van kritiek op voorzitter van de coöperatie, Jos van Wijk uit Apeldoorn, aan. Zowel politiek Den Haag als experts maken zich ernstige zorgen over de plannen van Laatste Wil.

In september vorig jaar maakte coöperatie Laatste Wil bekend een poeder te hebben gevonden dat legaal verkrijgbaar is en dat – in de juiste hoeveelheid – zou leiden tot een waardige dood. Het nieuws zorgde niet alleen voor een stortvloed aan kritiek, maar ook voor een extreme groei in het aantal leden van Laatste Wil. Dat steeg volgens de voorzitter van ongeveer 3.500 toen, naar ruim 20.000 op dit moment.

Geheim

Inmiddels ligt het protocol klaar. ,,Misschien komen er nog wat kleine wijzigingen in, maar in principe is dit hoe het gaat”, aldus de voorzitter. Het reglement stelt dat alleen mensen die langer dan een half jaar aangesloten zijn bij Laatste Wil het dodelijke poeder kunnen bestellen. Het poeder wordt Middel X genoemd, omdat de naam ‘uit veiligheidsoverwegingen’ geheim wordt gehouden. Het gaat om een legaal te verkrijgen conserveermiddel.

Iedere besteller moet deelnemen aan een door en voor leden in het leven geroepen inkoopgroep. In die groep zit één inkoper: de enige die Middel X koopt, de besteladressen heeft en weet om welk poeder het gaat. Leden die het goedje willen hebben, moeten ook een kluis aanschaffen. ,,Ongeveer zo groot als een dik boek”, zegt Van Wijk.

180 euro

Quote

We willen voorkomen dat naasten die bij het overlijden aanwezig zijn, verdacht worden van hulp bij zelfdoding

Jos van Wijk

Bestellers betalen 180 euro. Daar worden niet alleen het dodelijke goedje en het kluisje van betaald, maar er worden ook euro’s opzij gezet voor juridische doeleinden. ,,Omdat we verwachten dat er een juridische zaak zal volgen.”

De Apeldoorner bezweert dat het niet om een verdienmodel gaat. ,,De kluisjes worden tegen inkooptarief aan de leden verkocht. Wij doen dit puur, omdat we dit een belangrijke zaak vinden.” Het kluisje is met vingerafdruk of code te openen. Er zitten ook losse sleutels bij. Wie geen kluisje bestelt, krijgt Middel X niet.

Dat middel wordt op regionale bijeenkomsten gedistribueerd. Elk lid neemt het kluisje mee en krijgt 2 gram van het poeder, alleen genoeg voor het beëindigen van één leven. Laatste Wil doet geen diepgaand onderzoek of leden wilsbekwaam zijn, zo staat in het protocol.

Naast dat protocol, heeft de coöperatie ook een overeenkomst en een voorbeeld van een verklaring ‘inzake autonoom handelen bij levensbeëindiging in eigen regie’ opgesteld. ,,We willen voorkomen dat naasten die bij het overlijden aanwezig zijn, verdacht worden van hulp bij zelfdoding.”

Hartritmestoornissen

Quote

Je gaat er aan dood, logisch dat je dan hartritme­stoor­nis­sen krijgt.

Jos van Wijk, voorzitter

Er is een beknopte uitleg van de Zwolse toxicoloog ​Guillaume​ Counotte toegevoegd, waarin gesteld wordt dat het middel ‘zeker dodelijk is’. Ook de bijwerkingen zijn beschreven; hoofdpijn, transpireren, flauwvallen, bloeddrukdaling, hartritmestoornis, braken, diarree, neus uitvloeiing, keelpijn en kortademigheid.

Van Wijk kijkt niet op van de bijwerkingen: ,,Je gaat er aan dood, logisch dat je dan hartritmestoornissen krijgt. Een paracetamol heeft ook talloze bijwerkingen.’’ De verklaring van Counotte is een samenvatting van een 51 pagina’s rapport dat de toxicoloog over het middel samenstelde. Het complete rapport wordt niet vrijgegeven, omdat dat de naam van het middel prijs zou geven, aldus Van Wijk.

Counotte wil zelf niet reageren op vragen van deze krant. De toxicoloog baseert zich op zogenoemde case-reports, voorbeelden uit de praktijk, en literatuur, zegt Van Wijk namens hem. ,,Dit middel is niet getest op dieren.” Volgens de voorzitter staat echter vast dat een lid hiermee waardig kan sterven en ook gegarandeerd overlijdt na inname van de meegegeven hoeveelheid.

Zorgen

Volledig scherm
Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. © ANP

Van Wijk heeft zelf een druppel – veel minder dan de dodelijke dosis - van Middel X geprobeerd en merkte meteen effecten, zoals draaierigheid en misselijkheid. Leden moeten een dag voordat ze het poeder gaan gebruiken daarom beginnen met antibraakmiddelen, zo luidt het advies. En korter voor inname moeten ze ook een pijnstiller tegen de hoofdpijn nemen.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid wil zo snel mogelijk een 
‘indringend gesprek’ met Laatste Wil. Volgens hem kan de coöperatie pas vervolgd worden als er iemand overleden is.

Meerdere politieke partijen hebben hun zorgen uitgesproken. Ook onder toxicologen heerst ongerustheid, zo blijkt uit een rondgang van deze krant. Enkele experts betwijfelen of het middel tot een waardige dood leidt.

De Velpse dokter en levenseinde-counselor Ton Vink luidde eerder al 
de noodklok. ,,Juridisch verboden en ook moreel zitten er veel haken en ogen aan."

‘Laat mensen zelf beslissen’

Voorzitter Jos van Wijk (69) uit Apeldoorn heeft een dagtaak aan het runnen van de organisatie. Al op jonge leeftijd voelde de Apeldoorner de drijfveer om zich in te zetten voor een waardige dood. Zijn grootmoeder leed aan verschillende ouderdomsklachten. ,,Ze kwam in een verzorgingstehuis terecht, werd hulpbehoevend en kwijnde daar weg. Toen dacht ik al: dat gaat mij niet gebeuren." Ook zijn moeder bleef een lange lijdensweg niet bespaard. Bovendien bezweek zijn schoonbroer aan de spierziekte ALS.

Het lijden buiten eigen kring raakt hem eveneens. ,,Ik hoorde verhalen over artsen die mensen in de steek lieten." Dokters beloofden mensen met dementie, terminale ziektes of psychisch lijden euthanasie aan het einde van hun ziekteproces. ,,Maar als puntje bij paaltje kwam, liet de arts zijn patiënt gewoon barsten."

Van Wijk werd geboren in 1948 en is een product van zijn generatie. ,,Zelf verantwoordelijkheid nemen is voor mij belangrijk. Niet duiken, het toegeven als je een fout maakt."

Ook voor hun dood mogen mensen zelf verantwoordelijkheid nemen, vindt Van Wijk. ,,Als je in Nederland volwassen bent, mag je denken en doen wat je wil, maar je mag niet uit het leven stappen. Ja, op een gruwelijke manier, onder de trein. Laat mensen zelf beslissen."