Volledig scherm
Vliegbasis Gilze-Rijen. © anp

Overgelopen militair werkte op vliegbasis Gilze-Rijen

UpdateDe Nederlandse militair die is overgelopen naar Islamitische Staat in Syrië, werkte volgens RTL op vliegbasis Gilze-Rijen. De 26-jarige sergeant van de Koninklijke luchtmacht is met onmiddellijke ingang geschorst, Defensie onderzoekt tot welke informatie hij toegang had. Ook is een strafrechtelijk onderzoek opgestart.

Levenslang dreigt voor militair
De 'overgelopen' militair hangt een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd of een straf van dertig jaar. Dat zeggen de advocaten Michael Ruperti en Sébas Diekstra. Ze zijn beiden gespecialiseerd in militaire zaken. Omdat de 26-jarige militair nu nog in actieve dienst is, valt hij onder het militaire recht, concluderen ze. Ruperti: ,,Als hij zich bij IS aansluit, doet hij dat bij de vijand. Dat is desertie naar de vijand. Als hij in tijd van oorlog opzettelijk de vijand helpt, komt dat neer op militair verraad. Daarop staan de eerder genoemde maximale straffen. Het kan dat hij cruciale informatie doorspeelt aan IS.''

Volledig scherm
Jeanine Hennis-Plasschaert. © anp
Quote

Het spreekt voor zich dat uitreizen en zich aansluiten bij ISIS onaanvaard­baar en strafbaar is

Jeanine Hennis-Plasschaert

'Extra bizar als leidinggevende naar IS gaat'
,,Het is zeer onwenselijk en niet te begrijpen dat een Nederlandse militair zich kennelijk aangetrokken voelt tot het gedachtengoed van IS. Het is ook buitengewoon dat deze 26-jarige sergeant de stap heeft genomen om zich aan te sluiten bij een organisatie waarmee de westerse wereld in oorlog is.'' Dat zei voorzitter Jean Debie van de Vakbond voor Burger en Militair defensiepersoneel (VBM). ,,Bij een grote organisatie als Defensie kunnen altijd mensen zijn die hier gevoelig voor zijn, maar in dit geval gaat het om een leidinggevende die veel opleidingen en trainingen heeft gevolgd en bijvoorbeeld toch bekend is met de Conventie van Genève (over bescherming van burgers en krijgsgevangenen in oorlogstijd) die door IS volledig geschonden wordt.''

Quote

Defensie blijkt misbruikt te worden als opleiding voor terroris­ten

Geert Wilders
Volledig scherm
Mark Rutte. © anp

Reacties uit politiek
De fractievoorzitters van de grootste partijen in de Tweede Kamer zijn donderdag via de zogeheten commissie Stiekem geïnformeerd. ,,Het uitreizen van mensen naar conflictgebieden zoals Syrië en Irak is altijd onwenselijk'', reageert minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie). ,,Natuurlijk is dat zorgwekkend.'' Hij benadrukt dat de regering er alles aan doet om mensen tegen te houden.

Kamerleden reageren geschrokken. Angelien Eijsink (PvdA): ,,Defensie moet nu alles op alles zetten om boven tafel te krijgen hoe dit heeft kunnen gebeuren en welke informatie mogelijk in handen van IS is gekomen.'' SP'er Jasper van Dijk wil weten wat Defensie heeft gedaan om dit te voorkomen en of Defensie 'nog meer mensen in het vizier heeft met vergelijkbare plannen'. Geert Wilders (PVV): ,,Defensie blijkt dus helaas misbruikt te worden als een opleidingsinstituut voor terroristen.''

PvdA-leider Diederik Samson noemde het waarschijnlijke overlopen heel zorgelijk. ,,Ik kan er met mijn hoofd niet bij. Ondanks screening en opleiding zou je verwachten dat de kans op radicalisering bij militairen minimaal moet zijn. De kans is ook klein maar niet nul. Hoe kan dit, wat was dit voor jongen en waarom deed hij dit. Ik hoop dat we daar snel achter kunnen komen en van kunnen leren.''

Defensie heeft de militair geschorst en zijn toegang tot informatie, systemen en locaties ingetrokken.

Het Openbaar Ministerie is een onderzoek begonnen. Defensie zelf bekijkt eventuele schade of risico's die samenhangen met de functie van de militair en neemt waar nodig maatregelen.

Vliegbasis Gilze-Rijen is de helikopterbasis van de Nederlandse luchtmacht. Bij de basis hoort ook een kenniscentrum dat militairen leert te overleven als hun vliegtuig is neergestort, kennis die mogelijk goed van pas komt in Syrië.

'Onaanvaardbaar'
,,Het spreekt voor zich dat uitreizen en zich aansluiten bij ISIS onaanvaardbaar, en bovendien strafbaar is'', stelt minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie).

Ze voelt zich 'aangeslagen', zei ze donderdagochtend in de marge van een informeel overleg met EU-collega's in Luxemburg.

,,Elk geval van radicalisering is er één te veel. Het is wrang als blijkt dat iemand zich aansluit bij het kwaad, terwijl collega's hun leven wagen voor de vrijheid van een ander.'' Hennis is niet bang voor meer overlopers. ,,Elke melding wordt uitgebreid onderzocht."

Of de militaire inlichtingendienst de betrokken militair al volgde en hoelang, kan ze in het belang van het onderzoek niet zeggen. 

Wel ex-militairen
Het is de eerste keer dat een actief dienende Nederlandse militair uitreist. Het jaarverslag van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst liet onlangs zien dat Defensie nog nooit een militair heeft hoeven ontslaan wegens banden met gewelddadige islamistische stromingen.

In het verleden zijn er overigens al wel ex-militairen naar Syrië vertrokken om zich daar in de burgeroorlog te mengen. Vorige week werd voormalig landmachtmilitair Salih Yilmaz op de terrorismelijst gezet.

Yilmaz (27) was al uit het leger toen hij naar het strijdgebied ging. Daar heeft hij jihadstrijders getraind. Hij verscheen in Nederlandse tv-programma's om zijn verhaal te doen.

38 Nederlanders sneuvelden
Ook gaan er nog steeds andere Nederlanders naar Syrië en naar het eveneens onrustige buurland Irak, gemiddeld zo'n vijf per maand. Tot 1 augustus ging het om zo'n 210 mensen.

Het aantal terugkeerders is ongeveer 35. Zeer waarschijnlijk sneuvelden 38 Nederlanders bij de strijd in Syrië en Irak. In totaal zitten nu ongeveer 130 Nederlandse jihadisten in de twee landen.

Rutte: 'Verschrikkelijk ernstig'
Premier Mark Rutte vindt het 'verschrikkelijk ernstig' dat de militair is overgelopen. ,,Dit is ongelooflijk wrang. In de regio zijn Nederlandse militairen op dit moment in gevecht voor onze vrijheid en deze militair is overgelopen naar de andere kant. Dat is verschrikkelijk ernstig en buitengewoon wrang, zeker ook voor zijn collega's.''

Rutte wilde nog niet vooruitlopen op consequenties. ,,Defensie is bezig dit tot op de bodem uit te zoeken. Daar ga ik niet op vooruitlopen, maar het feit zelf is natuurlijk ernstig.''

Of de screening bij Defensie moet veranderen, wilde hij niet zeggen. ,,We kunnen niet op basis van één geval, hoe ernstig ook, dit soort vergaande conclusies trekken. We gaan het uitzoeken en als het aangepast moet worden, hoort u dat.''

Radicalisering niet altijd zichtbaar
Volgens de MIVD is radicalisering niet altijd goed zichtbaar. De militaire inlichtingendienst onderzoekt radicalisering wel. Daarbij wordt gelet op ,,herkenbaar en feitelijk gedrag'' van militairen, maar dat gedrag is er niet altijd.

Dat gedrag uit zich bijvoorbeeld in een lidmaatschap of steun aan radicale organisaties of mensen, leugenachtig gedrag en stiekemdoenerij. Ook het verzwijgen van informatie met de bedoeling te misleiden is een teken, net als reizen naar verdachte locaties en het aanschaffen van wapens en uitrusting.

Radicalisering gebeurt meestal in de sociale sfeer en gevoed door organisaties of groeperingen, met het bijbehorende gedrag. Maar soms ontstaat radicalisering in een isolement. Bij zo'n eenling of 'lone wolf' blijft het herkenbare gedrag vaak achterwege en is radicalisering lastig te signaleren.