Volledig scherm
© ANP

'Pestprotocol kijkt naar wat er gebeurt als er gepest wordt, dan is het te laat'

kritiek op pestplanOnderzoekers en koepelorganisaties delen de kritiek van Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer op de huidige pestprotocollen die op veel scholen zijn ingevoerd. Deze protocollen zijn niet effectief om pesten te voorkomen, constateert ook psycholoog en onderzoeker Bob van der Meer, gespecialiseerd in de aanpak van pesten. ,,Ik heb me jarenlang gemengd in deze discussie en durf nu te stellen dat het ministerie medeverantwoordelijk is voor 'pestdoden'.''

Volledig scherm
Overlijdensadvertentie na de dood van Tim Ribberink © ANP

Niet verplicht

Pestprotocollen – of beter: anti-pestprotocollen – zijn niet verplicht. Wel hebben scholen de verplichting om zich in te spannen in de strijd tegen pesterijen en getreiter. Omdat iedere school weer anders is, verschilt het perstprotocol per school. Volgens de stichting School & Veiligheid betekent een pestprotocol ‘dat de school onderkent dat pesten een probleem is en dat het niet gedoogd wordt’.

Van der Meer, die sinds 1988 over pesten publiceert, doelt op slachtoffers van pesterijen, zoals scholier Tim Ribberink die in 2012 zelfmoord pleegde. ,,Sindsdien is er weinig veranderd. Kinderen zeggen nog altijd dat ze gepest worden. De protocollen werken niet. Sinds 1995 weten we alles wat we moeten weten om dit probleem structureel aan te pakken. Sindsdien is er 25 miljoen euro uitgegeven en veel overlegd, maar verder dan deze protocollen zijn we niet gekomen. En nu begint de Kinderombudsvrouw opnieuw. Zo draaien we in een kringetje.''

Dat kinderen ondanks alle maatregelen nog steeds te vaak gepest worden is ook de voorlopige conclusie van de Kinderombudsvrouw, Margrite Kalverboer. Dat constateerde ze na gesprekken met kinderen tijdens haar Kinderrechtentour, die tot half oktober duurt. ,,Pesten is nog steeds een groot probleem.''

Fundamentelere vraag

Volledig scherm
Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer © anp

Volgens voorzitter Liesbeth Verheggen van de Algemene Onderwijsbond (Aob) ligt er achter de vele falende pestprotocollen een veel fundamentelere vraag. ,,Het gaat erom dat je met de mensen op school én de ouders afspreekt: wat voor samenleving willen we zijn? En wat voor gedrag past daarbij, en hoe handhaven we dat? Het Pestprotocol kijkt alleen naar wat er gebeurt als er gepest wordt, dan is het te laat. Dat is het paard achter de wagen spannen.''

Verheggen is er nog niet van overtuigd dat Kalverboer hier als Kinderombudsvrouw snel verandering in kan brengen. ,,Je moet niet reageren als het eenmaal gebeurd is. Je moet proberen pesten te voorkomen. Daarvoor moet je het gesprek aan met scholieren, ouders, medewerkers en bestuurders. Wat we nu doen is incidentenpolitiek.''

Verantwoordelijk maken

Van der Meer: ,,Dit is huilen met de pet op. In de huidige programma's en protocollen ontbreken wezenlijke elementen voor een goede, coherente aanpak. In de praktijk werkt het van geen kanten. Kort na de zelfmoord van Tim Ribberink werd geopperd dat leerkrachten beter moesten leren signaleren. Veel leerkrachten zien nog altijd niet wat zich in hun klas afspeelt.''

Volgens de 'pestdeskundige' zouden leerlingen ook verantwoordelijk moeten worden gemaakt dat anderen in hun klas zich prettig en veilig voelen. ,,Stel deze verantwoordelijkheid ook wekelijks aan de orde. En als er toch gepest wordt, verlies de pester dan niet uit het oog: kijk zorgvuldig naar de oorzaken van het gedrag van de pester. Dat is net zo belangrijk als de zorg voor het slachtoffer.''

Gesprekken

Volledig scherm
Pesten gebeurt vaak via social media © ANP

Instagram pestvrij

Pesten gebeurt steeds vaker via sociale media. Instagram wil daar iets aan doen: voortaan kun je in je Instagram-profiel een lijst instellen met kwetsende woorden. Reacties met die woorden erin worden dan niet zichtbaar. ,,We willen een omgeving scheppen waarin iedereen zich veilig en vrij kan uiten, zonder kritiek of pesterijen’’, aldus Instagram-ceo Kevin Systrom vandaag.

Volgens Verheggen kunnen leraren niet alle problemen oplossen. ,,Wel kunnen ze de problemen beter signaleren. Verder is het belangrijk om tijd en ruimte te creëren voor gesprekken met kinderen. Alleen zo'n pestprotocol lost het probleem niet op.''

Volgens de PO-raad, de koepelorganisatie voor het basisonderwijs, kan een protocol scholen wel houvast bieden. ,,Voor het effectief bestrijden van pesten zijn pedagogisch vakmanschap en duidelijke, schoolbrede normen en waarden nodig'', aldus een woordvoerder. ,,Interventies moeten bij de visie en de context van de school passen. De PO-Raad vindt het dan ook aan de scholen zelf om hun beleid op het gebied van pesten te bepalen.''

Van de nieuwe Kinderombudsvrouw verwacht Van der Meer niet veel. ,,Na het vertrek van Mark Dullaert hebben we nu een integere Kinderombudsvrouw. Mijn verwachtingen zijn echter gematigd. Ik denk dat ze voorstelt om opnieuw na te denken over een goeie aanpak van pesten. En dan begint het spelletje opnieuw.''

,,Ze is in april begonnen en ik heb haar nog niet ontmoet'', zegt Verheggen. ,,Ik ben benieuwd naar haar ideeën en sta zeker open voor een gesprek.''

Kalverboer pareert de kritiek en meldt dat het haar taak is om van kinderen zelf te horen wat zij belangrijk vinden. ,,Uiteraard gaan we geen werk opnieuw doen, maar ik neem de signalen van de kinderen serieus. Als Kinderombudsvrouw merk ik dat pesten bij veel van mijn bezoeken tijdens de tour terugkomt. Kinderen vragen mij expliciet om iets aan pesten te doen.''