Volledig scherm
Leden van het operatieteam van Frank Vandenbussche oefenen een kijkoperatie waarbij ze een ballonnetje in de luchtpijp van een 'ongeboren baby' plaatsen. © Foto: John Voermans/Radboudumc

Radboudumc gaat ongeboren baby's opereren

NIJMEGEN - Het Radboudumc gaat ongeboren baby's opereren. Gynaecoloog en foetaal chirurg Frank Vandenbussche denkt in 2019 met een speciaal opgeleid team zo'n tien - en over enkele jaren jaarlijks honderd - ingrepen bij baby's in de buik van zwangere vrouwen te doen. 

Net als bij bijvoorbeeld meniscusbehandelingen kan dit met behulp van scopie-apparatuur bij een zogeheten kijkoperatie. Met drie operaties in de afgelopen maanden heeft het Radboudumc al een voorzichtige start gemaakt.

Tweelingen

De ingrepen vinden plaats bij ongeboren kinderen bij wie de kans groot is dat ze zonder opereren overlijden. Het academisch ziekenhuis wil zich in het bijzonder richten op ongeboren tweelingen bij wie de ene baby te veel en de andere baby te weinig bloedtoevoer heeft. Dat is het gevolg van ‘verkeerde afslagen’ in de gemeenschappelijke bloedsomloop van het vatenstelsel op de placenta. ,,Het is meestal fataal voor zowel de baby die te veel als de baby die te weinig bloed krijgt’’, aldus Vandenbussche.

Daarnaast wil het Radboudumc ongeboren baby's helpen bij wie het middenrif slechts voor de helft is aangelegd. Zonder operatie drukken groeiende buikorganen longen en hart weg, waardoor die zich niet of nauwelijks kunnen ontwikkelen. ,,De kans dat een baby met weinig longcapaciteit tijdens of kort na de geboorte overlijdt, is zonder ingreep levensgroot’’, legt Vandenbussche de noodzaak voor opereren uit.  

Bij de tweelingoperaties stijgt volgens de chirurg de overlevingskans van 5 naar 80 procent. ,,Dat is opgeteld voor de beide ongeboren kinderen. Met één behandeling red je gemiddeld altijd meer dan één leven.” Bij de longoperatie voor kinderen met een breuk in het middenrif stijgt de overlevingskans ook met tientallen procenten. 

92 worden

Volgens Vandenbussche werden in het verleden nog wel vraagtekens geplaatst bij het opereren van foetussen. ,,De discussie ging erover of een ongeboren kind dat wel waard is. Kun je niet beter het kind laten sterven en opnieuw beginnen?” 

De aanvankelijke weerstand is door de goede resultaten grotendeels verdwenen, weet de chirurg. ,,Het al dan niet opereren van een ongeboren kind kan namelijk het verschil maken tussen nog 92 worden of al tijdens de zwangerschap overlijden. Er zijn geen andere behandelingen in de geneeskunde die de winst in het aantal gezonde levensjaren kunnen evenaren.“

Een ingreep bij een ongeboren baby is volgens Vandenbussche niet noemenswaardig duur. ,,We moeten voor onze ‘sleutelgatchirurgie‘ kijkbuizen gebruiken die in doorsnee kleiner en extra flexibel zijn en uitgerust met de beste microscopen. Maar daar staat tegenover dat we ook al veel van de bestaande apparatuur bij ongeboren baby's kunnen gebruiken.” Een operatie bij een foetus kost, zo berekende Vandenbussche, 12.000 euro. ,,Wij winnen daarmee misschien wel 90 jaar. Eén jaar dialyseren kost 80.000 euro. Dus hoezo duur?” 

Radboudumc wordt concurrent van Leiden

Het opereren van ongeboren tweelingen gebeurde in Nederland vooralsnog alleen in Leiden. Waarom wil het Radboudumc dat nu ook gaan doen? Chirurg Frank Vandenbussche, die zelf de ingreep heeft geïntroduceerd als chirurg voorheen in dienst in Leiden: ,,Allereerst omdat ik zeker weet dat bepaalde ingrepen in Nijmegen betere resultaten gaan opleveren.”

Het Radboudumc loopt volgens Vandenbussche voor op Leiden met het ontwikkelen van microscopisch kleine kijkbuisjes en software waarmee ‘de landkaart‘ van bloedvaten op de moederkoek uitmuntend in beeld gebracht kan worden. ,,Die combinatie helpt om tweelingen met een ongelijke bloedtoevoer met het beste resultaat te kunnen opereren. Goed beeldmateriaal is voorwaarde om de bloedvaten in de juiste volgorde dicht te laseren, het verschil tussen leven en dood.”

Zorgverzekeraars hameren altijd op een minimumaantal operaties dat chirurgen moeten doen om een ingreep voldoende onder de knie te krijgen. De Nijmeegse chirurg spreekt tegen dat de opdeling van het (beperkt) aantal foetusoperaties ten koste gaat van de kwaliteit. ,,Chirurgische ervaring is belangrijk, maar het voordeel van concentratie houdt op waar het monopolie begint. Een monopolie zoals Leiden had, is ronduit ongezond. Concurrentie is nodig om scherp te blijven, anders neig je ernaar om stil te blijven staan.” 

Volledig scherm
Het dichtschroeien van bloedvaten op de placenta voor de tweelingen gebeurt met een laser. © Radboudumc

Operatie bij breuk in middenrif

Foetale chirurgie is een uitkomst bij baby’s bij wie het middenrif maar voor de helft is aangelegd. Gevolg is dat organen uit de buik in de borstkas komen en daar het hart en longen plat drukken. Om te voorkomen dat de longen zich onvoldoende ontwikkelen, gaat de chirurg bij de baby van 28 weken via een kijkbuis door de mond naar binnen. Bij de splitsing van de luchtwegen en stembanden legt hij een ballonnetje aan. Het longvocht kan dan niet meer weglopen, iets wat normaal wel gebeurt. Doordat de longen worden opgeblazen, kunnen de longen zich sneller ontwikkelen. Na zes weken gaat het ballonnetje er weer uit. Als dan het kind geboren wordt, heeft het dankzij de grotere longinhoud veel meer kans om te overleven. Na de geboorte wordt alsnog tijdens een operatie het middenrif dicht gemaakt. 

Volledig scherm
Een op ware grootte nagemaakte placenta met ingetekende bloedvaten, zodat het operatieteam waarheidsgetrouw kan oefenen. © Foto: John Voermans/Radboudumc
  1. Kinderen adviseren: ‘Open Oudertelefoon, ouders willen ook dingen kwijt’

    Kinderen adviseren: ‘Open Oudertele­foon, ouders willen ook dingen kwijt’

    De Nationale Raad van Kinderen heeft zojuist minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport geadviseerd over het taboe rond kindermishandeling. Gemiddeld zit in elke klas van dertig kinderen één kind dat te maken heeft met kindermishandeling of verwaarlozing. De 10- tot 14-jarigen adviseren vandaag op Wereld Kinderdag de vicepremier: ,,Open voor ouders een Oudertelefoon, want volwassenen willen ook dingen kwijt.’’