Rechtbank neemt morgen besluit over gegijzelde NOS-journalist, Kamer wil opheldering

VIDEONOS-verslaggever Robert Bas is op bevel van de rechter-commissaris in Rotterdam in gijzeling genomen. De journalist weigert vanwege zijn bronbescherming vragen te beantwoorden in een lopende strafzaak over een vergismoord. Morgen oordeelt de meervoudige raadkamer van de rechtbank over het besluit om Bas op te sluiten.  

Volgens een woordvoerder van de rechtbank Rotterdam start de zitting morgen om 13.30 uur. Onduidelijk is nog of die openbaar zal zijn, dat hangt van de advocaten af. Kamerleden willen ondertussen met spoed opheldering van minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) over de gijzeling, laten ze weten aan deze website. De NOS is boos over de gijzeling.

Bas beriep zich vandaag in de rechtszaak over de vergismoord op een ggz-directeur op zijn journalistieke verschoningsrecht, dat voor journalisten van belang is om hun bronnen en zichzelf te beschermen. Hij gaf bij het verhoor geen inhoudelijke antwoorden. Met de gijzeling wil de rechter-commissaris - een rechter die toezicht houdt op het opsporingsonderzoek - hem dwingen alsnog een verklaring af te leggen.

De rechtszaak gaat over de moord op Rob Zweekhorst. De ggz-directeur werd in 2014 doodgeschoten in zijn woonplaats Berkel en Rodenrijs. De dader zag hem aan voor een crimineel uit de drugswereld, maar het bleek te gaan om een vergismoord.

Volledig scherm
Bas © ANP/NOS

Telefoongesprekken

Quote

Dit geeft een heel slecht signaal aan zowel journalis­ten als hun bronnen

Thomas Bruning, journalistenvakbond NVJ

Volgens de omroep kwam Bas er eerder dit jaar achter dat enkele telefoongesprekken tussen hem en een bron door justitie werden afgeluisterd. Ook zouden verslagen van deze gesprekken door justitie aan het dossier zijn toegevoegd. Zowel de bron als Bas zijn geen verdachten in de zaak.

Bas werd door deze telefoongesprekken opgeroepen als getuige. De journalist heeft gezegd dat het geven van antwoorden op vragen kan leiden tot een gevaarlijke situatie voor zowel de bron als voor hem, maar daar ging de rechter-commissaris niet in mee. 

Waakhond

Quote

Sinds vorig jaar oktober hoeven journalis­ten als getuige in een strafzaak geen vragen te beantwoor­den over de identiteit van hun bron

De NOS zegt dat de gijzeling geen verandering zal brengen in de opstelling van Bas. ,,Het recht op bronbescherming is voor een journalist cruciaal om zijn functie als waakhond van de democratie te kunnen uitvoeren. Dit wordt door de rechter-commissaris onderschat. Niet voor niets is hier kortgeleden nog de wet voor aangescherpt’’, aldus NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff.

Sinds vorig jaar oktober hoeven journalisten als getuige in een strafzaak geen vragen te beantwoorden over de identiteit van hun bron. Normaal gesproken is een getuige verplicht te antwoorden. Maar het maatschappelijk belang dat personen zich zonder vrees voor vervolging met informatie tot journalisten moeten kunnen wenden, weegt in het algemeen zwaarder.

Het gebeurt niet vaak dat journalisten gegijzeld worden door de rechtbank. In 2006 werden twee journalisten van De Telegraaf vastgezet toen ze weigerden hun bronnen prijs te geven in een zaak over geheime dossiers van de inlichtingendienst. De krant voerde destijds campagne om ze vrij te krijgen.  

Reacties

Quote

De persvrij­heid is nagenoeg heilig

VVD‘er Jeroen van Wijngaarden

Kamerleden willen het naadje van de kous weten bij deze nieuwe gijzelingszaak. ,,Journalisten zijn de controleurs van de macht en die taak moeten ze ongehinderd kunnen uitoefenen”, zegt VVD‘er Jeroen van Wijngaarden. ,,De persvrijheid is voor de VVD nagenoeg heilig.” De partij wil zo snel mogelijk van minister Grapperhaus horen wat de redenen zijn. ,,Anders vind ik dat deze journalist direct moet worden vrijgelaten.”

CDA-Kamerlid Chris van Dam spreekt van ‘een zeer bijzondere beslissing'. ,,Juist omdat onlangs in de Kamer het wetsvoorstel behandeld is waarmee de journalist een officieel verschoningsrecht heeft gekregen. Het blijft belangrijk bij individuele zaken terughoudend te zijn met inmenging in rechterlijke beslissingen. Daarom vragen wij de minister hier met spoed op te reageren.”

D66 laat er ook geen misverstand over bestaan: ,,De persvrijheid is in onze democratie enorm belangrijk; daar moeten we bijzonder zuinig op zijn.” En oppositiepartij SP zegt: ,,Dit is ernstig. De journalistieke bronbescherming is van groot maatschappelijk belang. Het is zeer de vraag of dit is wat de wetgever met de wet bronbescherming heeft beoogd.” De PvdA wil van de minister weten of de wetgeving wellicht nog verder moet worden aangescherpt. De PVV noemt de kwestie ‘schandalig‘. 

Verbijsterd

Journalistenvakbond NVJ is ‘verbijsterd’ en noemt de beslissing van de rechtbank ‘onbegrijpelijk’ en ‘in hoge mate absurd’. ,,Dit geeft een heel slecht signaal aan zowel journalisten als hun bronnen’’, zegt algemeen secretaris Thomas Bruning van de NVJ. Hij noemt het schadelijk voor Nederland. ,,Er moet zo snel mogelijk beroep worden aangetekend tegen dit besluit.’’

Volledig scherm
De rechtbank in Rotterdam. © ANP

Een woordvoerster van het ministerie van Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) laat weten geen commentaar te willen geven op lopende procedures.