Volledig scherm
© Shutterstock

‘Rechters zullen hoogte van celstraf aanpassen aan nieuwe regels’

Het is maar de vraag of het beperken van de vervroegde vrijlating bij lange celstraffen er toe leidt dat criminelen ook daadwerkelijk langer in de cel zullen zitten. ,,Rechters zullen hun straffen hier op aan passen”, stelt hoogleraar strafrecht Anton van Kalmthout. Nabestaanden zijn wel tevreden.

Vandaag publiceerde minister Sander Dekker (VVD, Rechtsbescherming) zijn wetsvoorstel om de vervroegde vrijlating van langgestraften te beperken tot maximaal twee jaar. Nu is het nog gebruikelijk dat mensen die zijn veroordeeld tot lange celstraffen automatisch na twee derde van hun straf vrijkomen. Dat houdt in dat een dader die een celstraf van 12 jaar krijgt, nu al na 8 jaar, onder strenge voorwaarden, vrij kan komen. Als de nieuwe wet wordt aangenomen, kan hij daar pas na 10 jaar voor in aanmerking komen. Bij een straf van 30 jaar wordt dat dus na 28 jaar in plaats van na 20 jaar. Minister Dekker wil er het ‘rechtsgevoel’ van mensen en het vertrouwen in Justitie mee vergroten.

'Klok 100 jaar terug'

,,Kennelijk is er onvrede over de hoogte van straffen. Maar rechters zullen hun straffen hierop aanpassen'', denkt emeritus hoogleraar stafrecht Anton van Kalmthout. Die kijken bij het opleggen van een straf onder meer naar de effectieve tijd dat een veroordeelde achter de tralies zal moeten doorbrengen.

,,In feite zetten we hiermee de klok honderd jaar terug'', aldus Van Kalmthout. ,,Want vergeet niet: die invrijheidstelling is al niet meer zo automatisch als hij tien jaar geleden was. Je bent echt niet gelijk een vrij man, maar je blijft in de greep van Justitie. Je moet in de regel aan strenge voorwaarden voldoen.'' Die voorwaarden variëren: het kan contact met reclassering zijn of het dragen van een enkelband. ,,Het is niet zo raar dat je een deel van je straf in de maatschappij zelf ondergaat.''

De Raad voor de Rechtspraak, de organisatie die de kwaliteit van de rechtspraak moet bewaken, gaat er niet vanuit dat de wetswijziging direct tot lagere straffen zal leiden. ,,De rechter kijkt inderdaad naar de netto-straf: hoe lang zit iemand echt in een cel. Maar de rechter kijkt ook naar rechtsongelijkheid: je kunt mensen niet opeens een heel andere straf geven voor een vergelijkbaar delict. Dus zolang niet helemaal duidelijk is, hoe deze wetswijziging in de praktijk uitpakt, denken wij niet dat rechters direct lager gaan straffen", aldus een woordvoerder. De Raad herkent overigens wel 'de wens in de maatschappij om iets te doen aan het feit dat veroordeelden al na 2/3 van hun straf vrij komen."

Ongelijkheid van nu is onrechtvaardig

De Federatie van Nabestaanden van Geweldslachtoffers is wel blij met het voorstel van Dekker. ,,Wij vinden het al jaren onbegrijpelijk dat mensen een derde van hun straf niet hoeven uit te zitten. Waarom worden er geen straffen opgelegd die mensen ook daadwerkelijk helemaal uitzitten? Die ongelijkheid ervaren we als onrechtvaardig'', zegt voorzitter Jan van Kleeff. 

Vrees dat de nieuwe wet er toe zal leiden dat rechters lichtere straffen opleggen, heeft de Federatie niet. ,,Lichtere straffen kunnen een consequentie zijn, maar een veroordeelde zit dan wel gewoon vrijwel de hele straf uit. En opgelegde straffen zijn ook een reflectie van de stemming in de maatschappij, dus als straffen te licht worden, zal de druk vanuit de politiek voor zwaardere straffen wel toenemen.''

De Orde van Advocaten stelt dat 'de rechter al rekening houdt met het gevolg van de invrijheidsstelling op de netto-straf'. ,,Daarnaast wekt de minister ten onrechte de indruk dat de invrijheidsstelling nu een automatisme is in plaats van een gunst. Volgens ons is dat precies andersom." De Orde zal later uitgebreid reageren op het wetsvoorstel.

Kamerleden verdeeld

Tweede Kamerleden reageren verdeeld op het wetsvoorstel van Dekker. ,,Zeer slap”, vindt PVV’er Gidi Markuszower, die wijst op de kans dat rechters lager gaan straffen, omdat zij rekening zullen houden met de verkorte periode van vervroegde vrijlating. ,,Dat betekent dat dit wetsvoorstel er amper voor zorgt dat criminelen effectief langer in de bak zitten.”

De PVV ziet liever hoge minimumstraffen. ,,Zodat rechters de wil van het volk niet langer negeren. Dat doen ze nu constant. Het is van de zotte dat zware criminelen automatisch vervroegd vrij komen. Resocialiseren kan in de gevangenis, dat gebeurt nu ook al. Het is niet nodig om überhaupt strafkorting te geven.”

De coalitiepartijen steunen de aanpassingen die Dekker voorstelt. ,,Het nieuwe voorstel doet meer recht aan het uitgangspunt dat een opgelegde straf moet worden uitgezeten, maar biedt ook ruimte voor een goede voorbereiding om naar de samenleving terug te keren als de straf erop zit”, vindt ChristenUnie-Kamerlid Stieneke van der Graaf.

'Meer aandacht voor resocialisatie'

D66 wil wel dat er meer aandacht is voor resocialisatie en reclassering. ,,Zodat minder mensen terugvallen in delictgedrag”, aldus Maarten Groothuizen van de D66-fractie. ,,Dat kan alleen als je mensen die uit detentie komen fatsoenlijk ondersteunt bij het vinden van woonruimte en werk.”

Ook de PvdA in de Tweede Kamer steunt het plan, maar wil wel van Dekker weten wat hij gaat doen om ervoor te zorgen dat gestraften na hun straf niet opnieuw de fout in gaan, zo laat PvdA-Kamerlid Attje Kuiken weten.

  1. Nobelprijswinnaar én regeringsleider verweert zich tegen klacht Rohingya-genocide

    Nobelprijs­win­naar én regerings­lei­der verweert zich tegen klacht Rohingya-genocide

    De Myanmarese regeringsleider Aung San Suu Kyi heeft bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, waar Gambia en Myanmar vandaag voor de tweede dag op rij tegenover elkaar staan, het beleid van haar land met betrekking tot de islamitische minderheid van de Rohingya hoogstpersoonlijk verdedigd. De beschuldigingen van Gambia aan het adres van Myanmar geven volgens haar een ‘volstrekt onvolledig en misleidend beeld’ van de situatie.