Robot Zora in Huize Elisabeth
Volledig scherm
Robot Zora in Huize Elisabeth

Robot Zora is steun en toeverlaat voor senioren

Over 10 jaar zijn ze niet meer weg te denken in de ouderenzorg, zo voorspellen deskundigen. Mensachtige robots als Zora, die al wordt ingezet in een verzorgingshuis in Vugt.

Volledig scherm
Quote

Robots ondersteu­nen werknemers juist, net als een afwasmachi­ne

Henk Zeegers
Volledig scherm

Als Zora haar lied inzet, laat mevrouw Smetsers (79) meteen haar rollator los en zwaait haar armen de lucht in. Imca Marina's Viva España is een ware hit in Huize Elisabeth. Net als Zora zelf.

Zora is de eerste mensachtige robot in een Nederlandse zorginstelling. Ze is 58 centimeter hoog, 12 kilo zwaar en woont nu 3 maanden in het verzorgingshuis in Vught. Zora zingt, spreekt, doet bewegingsoefeningen voor en maakt rekensommen met bewoners.

Argwanend was mevrouw Smetsers wel, toen de komst van een robot werd aangekondigd. Maar nu is ze Zora's grootste fan. ,,We lachen wat af,'' zegt ze. ,,Het is een stuk levendiger geworden. Je leert medebewoners ook anders kennen. We hadden elkaar weinig te vertellen, maar toen ik een buurman zag dansen, dacht ik: man, er zit veel meer in jou dan ik had gedacht.''

De zorgrobot is in opkomst in de ouderenzorg. Paro, de therapeutische knuffelzeehond voor dementerende ouderen, is inmiddels een succes in verzorgingshuizen. Zorginstelling Aafje (Rotterdam) gaat robotstofzuigers promoten ter ondersteuning van de huishoudelijke hulp. En in oktober starten weer twee nieuwe proefprojecten.

Ziehier de toekomst van de ouderenzorg. ,,Over 10 jaar zijn zorgrobots niet meer weg te denken,'' voorspelt Luc de Witte, hoogleraar Technologie in de Zorg aan de Universiteit van Maastricht. ,,Alleen al vanwege de enorme investeringen. Wereldwijd worden er miljarden euro's in gepompt.''

Zorgkosten
Dat moet de ouderenzorg betaalbaar houden. Door de vergrijzing dreigen de zorgkosten door het plafond te schieten. Slimme robots moeten dat voorkomen.

In de meeste gevallen gaat het om servicerobots. Zoals Rose, ontwikkeld door de TU Eindhoven, en met zorgverzekeraar CVZ als grote investeerder. Rose moet ouderen ondersteunen in het dagelijks leven: de deur opendoen, sokken aantrekken, ontbijt maken, de brievenbus leeghalen.

,,Het duurt nog wel even voor ze alles kan,'' zegt Henk Zeegers, mededirecteur van Robot Rose. ,,We testen of Rose steeds ingewikkelder handelingen kan doen. Niet alle deuren gaan op dezelfde manier open. Daarvoor moet de software op de specifieke situatie worden aangepast. Dat kost tijd.''

Volledig scherm
Quote

Rose is niet de fraaiste. We hebben vooral geïnves­teerd in de software

Henk Zeegers

Daarbij moet Rose het niet van haar uiterlijk hebben. Zeegers knikt. ,,Ze is niet de fraaiste. De middelen zijn beperkt, het geld hebben we vooral geïnvesteerd in de software.''

Skype op wielen
En dan moet Rose ook nog betaalbaar worden. Ze kost nu nog een slordige 85.000 euro. Dan is VictoryaHome, met 6000 euro, een stuk goedkoper. Deze robot staat over een paar weken bij veertig mensen thuis, cliënten van zorginstelling Envida. ,,Het is eigenlijk een Skype op wielen,'' zegt projectcoördinator Herjan van den Heuvel. Familieleden van hulpbehoevende ouderen kunnen via een videoverbinding inbellen en de robot op afstand besturen en hem/haar een rondje door het huis laten rijden. ,,We kunnen het systeem ook verbinden met sensoren. Als een bewoner zo'n sensor aan zijn riem draagt en valt, slaat de robot meteen alarm.''

Het enthousiasme is er, de kritiek. ook. Toen Aafje de robotstofzuiger introduceerde, was de commotie groot. Vakbonden vreesden dat de robots werk zouden afpakken van personeel. Henk Zeegers van Robot Rose weerlegt dat. ,,Robots ondersteunen werknemers juist, net als een afwasmachine. Ze krijgen meer tijd voor andere taken, voor een praatje.''

Maar willen we wel hulp van een robot in plaats van een mens? Hoogleraar De Witte ziet dat ouderen robots juist fascinerend vinden. ,,In het begin schrikken ze wel een beetje. Maar als je het goed uitlegt, vinden ze het interessant. Ik kan me voorstellen dat ouderen zich ook minder bezwaard voelen als een robot hen uit bed tilt.''

Zelf is De Witte betrokken bij de Care-O-bot. Deze 'butler-robot' gaat weer een stap verder. ,,Wij onderzoeken de menselijke interactie. In hoeverre kan een robot 'nee' zeggen? Als iemand 6 uur niets te drinken heeft gehad, pakt de robot dan iets uit de koelkast of zegt hij: doe het zelf maar?''

In Vught zien ze voorlopig alleen maar pluspunten. Bijkomend voordeel: de kleinkinderen komen vaker op bezoek, nieuwsgierig naar Zora.

Rekensommen
,,We kunnen haar telkens steeds meer laten doen,'' zegt Mirion Brands, locatiehoofd van Huize Elisabeth. De Belgische programmeurs maken op aanvraag steeds nieuwe applicaties. ,,Zo leidt Zora komende donderdag de bingo.''

Ondertussen luisteren mevrouw Smetsers en vijf medebewoners aandachtig naar Zora. Ze doen rekensommen. ,,Hoeveel is 33 plus 22,'' vraagt de robot.

,,55,'' antwoordt één van hen.''

Zora: ,,Amaai, dat kun je goed zeg, goed zo.'' Eén van de bewoners knikt. ,,Kinderen hebben allemaal zo'n rekenmachine. Die van ons zit hier, in ons hoofd.''