Volledig scherm
Er zijn verschillende versies van de sigarettenpakjes in omloop. © ANP

Roker laat zich niet tegenhouden door weerzinwekkende plaatjes

Het afbeelden van  afschrikwekkende foto's op de pakjes is vandaag precies één jaar verplicht. Maar volgens recent onderzoek van het ministerie van Volksgezondheid maken ze veel minder indruk dan vooraf werd gedacht. ,,Er zijn zelfs mensen die ze sparen.''

,,Ugh, nee. Niet de afgestorven teen. Doe dan maar de rokende baby. Of de naakte man in foetushouding.” Bij de balie in de supermarkt koopt een jonge vrouw een pakje Marlboro lights. Ze laat zich duidelijk niet afschrikken door de enorme hoeveelheid weerzinwekkende foto's achter de toonbank. Ze is niet de enige. Het initiatief van de Europese Commissie om alle pakjes sigaretten uit te rusten met afschrikwekkende plaatjes heeft bij lange na niet het gewenste effect. Rokers laten zich er nauwelijks door tegenhouden. Bij de verplichte invoering van de afbeeldingen in mei 2016 verwachtte 21 procent van de onderzochte rokers dat de foto's afschrikwekkend zouden werken. Nu is dat nog maar 9 procent. 

De plaatjes zijn afschrikwekkend bedoeld, maar de ervaring leert dat sommige foto's bij rokers vooral op de lachspieren werken. Want hoe serieus neemt een vrouwelijke roker een naakte man in foetushouding? Of een rokende baby? Ga je daar nou écht minder van roken? Volgens Carel Jansen, hoogleraar communicatie- en informatiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit in Groningen, worden er inderdaad wel eens grapjes gemaakt over de afbeeldingen op de pakjes. ,,Er zijn zelfs mensen die ze sparen.” 

De hoogleraar vindt dat er te weinig aandacht is voor het effect van de verschillende soorten plaatjes. ,,Je ziet soms de meest afschrikwekkende foto’s, waarvan mensen snel kunnen denken: ‘Dat overkomt mij nooit’. Dan heeft het ook geen effect. Maar je hebt ook afbeeldingen die een verhaaltje vertellen zoals die van de vader en de moeder bij een wit kistje, waar een vroeg overleden kindje in ligt. Die manier van communiceren is veel effectiever: mensen trekken zich het leed aan van wat ze zien op het plaatje.''

Alternatieven

De plaatjes blijken het meeste effect bij jonge rokers (12 tot 21 jaar). Rokende 55-plussers zijn het minst onder de indruk. Het bewustzijn is het allerkleinst bij rokers met een lage opleiding, ook de grootste groep rokers in ons land.

Er is volgens Carel Jansen wel een klein beetje vooruitgang geboekt met de invoer van de plaatjes, want ze zijn effectiever dan de teksten die hiervóór op de pakjes stonden. Toch moet er beter worden nagedacht over alternatieven. ,,Bijvoorbeeld door video’s te gebruiken waarbij het accent wordt gelegd op de voordelen van het stoppen met roken.''

Volledig scherm
© ANP

Ook Marc Willemsen, hoogleraar tabaksontmoediging aan de Universiteit van Maastricht, pleit voor alternatieven. ,,Je moet de plaatjes op de pakjes niet beschouwen als een voorlichtingsinstrument, daar zijn ze niet echt geschikt voor. Een foto zegt namelijk weinig over de feitelijke risico’s die je loopt. Een veel beter plan is als er in de pakjes een bijsluiter komt, waar informatie in staat over de risico’s en over hoe je kunt stoppen met roken. Dat lijkt mij een veel slimmere strategie.”

Ondoordacht

De prominent aanwezige afbeeldingen op de pakjes sigaretten zijn er in veel verschillende varianten, om gewenning te voorkomen, geeft het Trimbos-instituut aan. Hoeveel verschillende er in totaal zijn, is niet bekend. Ton Wurtz, oprichter van de Stichting Rokersbelangen, vindt de invoering van de foto’s door de Europese Commissie een ondoordachte zet ‘die waarschijnlijk veel geld heeft gekost'. Wurtz, die zelf niet rookt, zet zich al sinds 1993 in om de kloof tussen rokers en niet-rokers te verkleinen. ,,Het is niet van belang of je zelf wel of niet rookt. Het is van belang dat mensen kunnen leven zoals ze willen leven, zoals ze zelf denken dat goed is. Roken is legaal, mensen moeten zelf kunnen bepalen of ze wel of niet roken.”

Verenigd Koninkrijk

Sigaretten in het Verenigd Koninkrijk mogen vanaf morgen alleen nog verkocht worden in een neutrale groenbruine verpakking. De regel ging vorig jaar al in, maar fabrikanten mochten hun oude voorraden nog opmaken.

Het merk mag alleen in letters worden vermeld. De gezondheidswaarschuwingen beslaan nu bijna driekwart van voor- en achterkant. Vanaf 21 mei geldt er ook een verbod op sigaretten met een smaakje. Verder geldt er een maximum aantal sigaretten van twintig stuks per pakje.

In Australië is het blanco pakje al in 2012 ingevoerd. Sindsdien is het percentage rokers onder de Australiërs met ruim een half procentpunt gedaald.

Volledig scherm
© ANP