'Russische aanval zat vol blunders'

Hoe konden goedgetrainde Russische inlichtingenofficieren zo opvallen? De Russen hebben geblunderd, zeggen deskundigen. ,,Spionnen zijn ook maar mensen.’’

Ze kwamen met paspoorten met opeenvolgende serienummers. Bewogen zich met z’n vieren door Den Haag, fotografeerden elkaar voor het zwaarbewaakte pand van de OPCW. Hadden een taxibonnetje op zak met het adres van hun werkgever, de Russische militaire geheime dienst GRU. ,,Allemaal blunders’’, zegt Rusland-expert Hans van Koningsbrugge, hoogleraar aan de universiteit van Groningen. ,,Eigenlijk is het ongelooflijk amateuristisch. Terwijl ze toch wisten dat het westen volledig op scherp staat, zeker rond een instituut als het OPCW.’’

Ook Ben de Jong, kenner van de Russische inlichtingendiensten, noemt de Russische hack een operatie vol blunders. Het deed hem denken aan de aanslag op Skripal, de oud-agent die werd vergiftigd in zijn Britse woonplaats. De aanslag mislukte en de vermoedelijke daders waren extreem makkelijk te vinden. Volgens De Jong past het in de werkwijze van de GRU, de militaire geheime dienst, die volgens hem altijd al veel minder subtiel te werk ging dan de KGB. ,,Het is een dienst die driest, agressief opereert, die risico’s durft te nemen. En daarbij ook slordig is.’’

Lees verder onder de foto

Volledig scherm
Vier Russische inlichtingenofficieren werden in april het land uit gezet. © AFP

Maar deze mannen zijn zó opvallend te werk gegaan, dat het wel lijkt of ze wílden opvallen.

De Jong: ,,Dat geloof ik niet. Misschien moest deze operatie in allerijl worden opgezet, was er weinig voorbereidingstijd. En luister: spionnen zijn ook gewoon mensen, en mensen maken fouten. De CIA heeft in het verleden blunders gemaakt die je bijna niet kunt geloven. Die wilden Fidel Castro ooit vermoorden met een explosieve sigaar. Daar verbleken deze fouten bij.’’

Van Koningsbrugge: ,,Er spreekt een zekere arrogantie uit deze werkwijze, net als bij de Skripal-aanval, zo van: wij worden toch niet gepakt. En wat het ook laat zien: blijkbaar zijn er een paar dossiers zó gevoelig, dat de Russen bereid zijn deze risico’s te nemen om er meer over te weten te komen.’’

Hebben we onderschat dat ook ons land voor de Russen interessant genoeg is voor zulke operaties?

De Jong: ,,Ik hoor vaak: Nederland is daar veel te klein en onbeduidend voor. Maar dat is natuurlijk niet zo. We hebben hier belangrijke internationale organisaties zitten, zoals de OPCW. We leiden het MH17-onderzoek. En nog buiten dat: als je bij één NAVO-land binnen bent, ben je in feite bij alle lidstaten binnen. Neem Raymond P., een Nederlandse ambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken, die jarenlang voor de Russen bleek te hebben gespioneerd. Die speelde allerlei EU- en NAVO-geheimen door aan de Russen. Dat leverde Rusland veel meer op dan alleen informatie over ons land.’’

Nederland heeft de hack zeer gedetailleerd openbaar gemaakt, inclusief foto’s van de verdachten. Hoe zal Rusland daar op reageren?

Van Koningsbrugge: ,,De relatie tussen Rusland en het westen kon al nauwelijks slechter. Nederland en Rusland liggen al jaren overhoop. Formeel zijn we nog in gesprek over uitlevering van de MH17-verdachten, maar laten we eerlijk zijn: de kans dat Poetin hen ooit uitlevert, is nul. Uitgesloten. Dus daar is niets meer aan te verpesten.’’

De Jong: ,,De Russen reageren op de bekende wijze: dat het allemaal kletskoek is, allemaal westerse verzinsels. En vervolgens storten ze een lawine van leugens en halve waarheden over ons uit, allemaal bedoeld om de werkelijkheid te vertroebelen. Zodat mensen gaan twijfelen, en gaan denken: wat is er nou waar en wat niet? Na de vergiftiging van oud-KGB’er Litvinenko, in 2006, beweerden de Russen dat hij zichzelf had vergiftigd om Poetin in diskrediet te brengen. Na de MH17-ramp suggereerden ze zelfs dat het westen een vliegtuig vol lijken had laten opstijgen en crashen, allemaal om de Russen zwart te maken. Rusland onder Poetin is een politiestaat van het zuiverste water, die ook in deze kwestie nooit zal vertellen wat er echt gebeurd is.’’

De Russische ambassade in Den Haag heeft aan deze hack meegewerkt. Een medewerker haalde de vier op van Schiphol. Moet Nederland de Russische ambassadeur uitwijzen?

Van Koningsbrugge: ,,Dat is overdreven. Hoe ernstig deze zaak ook is, laten we nu niet gaan doen of Rusland het enige land ter wereld is dat spioneert. We mogen best boos zijn: dit is een agressieve operatie op ons grondgebied, gericht tegen een belangrijke organisatie. Maar wij doen óók aan spionage. En we werken volop samen met de Britten en de Amerikanen, die het op nog veel grotere schaal doen dan wij. Hoe ernstig deze zaak ook is: spionage is geen exclusief Russische aangelegenheid.’’

Volledig scherm
De vier mannen die volgens de MIVD een spionage-operatie in Den Haag opzetten, hier vergezeld door een medewerker van de Russische ambassade op Schiphol. © EPA
  1. HAK voert als eerste voedselfabrikant Nutri-Score in: ‘waar wachten we nog op?’

    HAK voert als eerste voedselfa­bri­kant Nu­tri-Sco­re in: ‘waar wachten we nog op?’

    Als eerste in Nederland voert groentefabrikant HAK het voedselkeuzelogo Nutri-Score in. Of het nu een pot appelmoes, doperwtjes, kersen of rode kool is, de etiketten van de HAK-producten worden vanaf 1 september voorzien van het nieuwe logo dat aan de hand van kleuren en lettercodes aangeeft hoe gezond drinken of eten is. Timo Hoogeboom, algemeen directeur van HAK, legt uit waarom zijn bedrijf het voortouw neemt.