Volledig scherm
Wie een collegezaal inloopt, ziet vaak geen studenten meer met boeken, pen en papier, maar achter een opengeklapte laptop of met tablet. © Phil Boorman

Schoolplan tegen ziekmakend beeldscherm

Maximaal twintig minuten achter elkaar zitten turen op je laptop, tablet of smartphone. Daarna minstens twintig seconden een blik in de verte en dan weer maximaal twintig minuten digitaal aan de slag. Daarnaast minstens twee uur per dag naar buiten: om te spelen, te wandelen of anderszins te profiteren van het gezonde buitenlícht en ook de gezonde buitenlúcht. Met die ‘20-20-2’- vuistregel voor  basis- en middelbare scholen hoopt de GGD de risico’s bij kinderen van overmatig beeldschermgebruik en internetten zoveel mogelijk tegen te gaan.

Vandaag wordt het voorschrift, wetenschappelijk onderbouwd door onder anderen jeugd- en oogartsen van het Radboudumc en Erasmus MC en voor scholen uitgewerkt door medewerkers van GGD Gelderland-Zuid in Nijmegen, gelanceerd. Dat gebeurt op het Nederlands Congres Volksgezondheid in Utrecht. 

Edwin Mulder van de GGD Gelderland-Zuid: ,,Jongeren van 10 tot 18 jaar kijken gemiddeld 5 tot 7 uur per dag op een smartphone, laptop, computer of tablet. De gevolgen van het vele gamen, facebooken en instagrammen laten zich steeds meer gelden.” De hulp van de GGD wordt door steeds meer scholen ingeroepen, omdat ze bij de leerlingen zien dat de toegenomen digitalisering tot gezondheidsklachten leidt.  De kwalijke effecten van het toegenomen computergebruik bestaan uit oogaandoeningen, overgewicht, pijnklachten in nek, schouder en armen en een verstoord slaapritme. 

De GGD ziet de voordelen die je met digitaal onderwijs onmiskenbaar óók kunt behalen. ,,Wat ons betreft hoeft laptoponderwijs zeker niet gelijk helemaal in de ban gedaan te worden.” Mulder geeft als voorzichtig advies maximaal 2 uur digitaal onderwijs per dag. ,,Maar daar hoeven we ook niet te strak in te zijn. Met het steeds grotere aandeel van computeronderwijs van tegenwoordig kan het soms niet anders dan dat je meer tijd achter het toetsenbord doorbrengt. Maar doe dit dan in combinatie met onze adviezen: rust voor de ogen en voldoende buitenlicht.”

DE RISICO'S VAN OVERMATIG BEELDSCHERMGEBRUIK EN WAT JE DAAR TEGEN KUNT DOEN:

1. oogaandoeningen

risico: te veel dichtbij kijken (minder dan 30 centimeter) op met name smartphone leidt tot een grotere kans op bijziendheid (dat geldt ook voor boeken lezen, maar smartphones en andere beeldschermen zijn populairder); het is de snelst toenemende oogafwijking wereldwijd en kan leiden tot ernstige slechtziendheid. Hoe eerder bijziendheid ontstaat, hoe ernstiger de gevolgen.

oplossing

a. verblijf minstens 2 uur per dag in de buitenlucht (terwijl het aantal kinderen dat iedere dag buiten speelt, is in 5 jaar gedaald van 20 naar 14 procent

b. hanteer 20-20-2-richtlijn als vuistregel; pauzeer 20 seconden na 20 minuten op een telefoon of tablet of in boek kijken en kijk in de verte ; daarnaast: ga 2 uur per dag naar buiten 

c. zorg voor goed daglicht op je werkplek: dichter bij het raam als er te weinig licht is; bij te veel daglicht juist verder van ramen vandaan; voorkom reflecties en spiegelingen

2. slecht slapen: 

risico: met name het ‘blauwe licht’ werkt negatief, want natuurlijke aanmaak van slaaphormoon melatonine in donkere avonduren neemt af. Daardoor wordt het lastiger om in te slapen. Van de 12- tot 16-jarigen gaf in 2017 7,5 procent aan last te hebben gehad van slaapproblemen; bij 16- tot 20-jarigen was dit 15 procent. 

oplossing:

speel veel buiten, omdat blootstelling aan licht, maar ook regelmatig bewegen zorgt voor sneller in slaap vallen en dieper slapen. Scholen moeten dit promoten tijdens informatie- en ouderavonden.

3.lichamelijke klachten

risico: jongeren kampen met klachten aan arm, nek en schouder, mogelijk in combinatie met rugklachten. Opkomende fenomenen zijn een een gameboyrug, een tabletnek en een app-nek. Het is allemaal het gevolg van een te statische houding lang achter elkaar.

oplossing

meer bewegen; bureau/stoel die bij lengte past, zorg met attributen als fietsstoelen, zitballen en lesmethoden voor bewegend onderwijs (springend rekenen, taalestafettes op het schoolplein) voor meer beweging tijdens de lesuren; elke 30 minuten een actieve pauze; zorg voor extern toetsenbord en externe muis.

Een opmerkelijk advies van de GGD aan scholen is om kinderen te stimuleren een flink deel van al het beeldschermwerk liggend op de buik te laten doen. Adviseur Edwin Mulder: ,,Het skelet van kinderen in de groei heeft rekking en strekking nodig, anders krijg je een in elkaar gezakte rug. Buikligging stimuleert het strekken van de wervelkolom en spieren. Zo kan de rug zich op een gezonde manier ontwikkelen.”

4. Overgewicht

risico: in 2017 was 13.5 procent van de kinderen van 4 t/m 17 jaar te dik, 2,8 procent leed aan ernstig overgewicht. Verband met weinig bewegen en toegenomen computergebruik ligt voor de hand.

oplossing

meer bewegen, gezond eten