Volledig scherm
Minister-president Mark Rutte houdt in De Rode Hoed de vijfde H.J. Schoo-lezing. De jaarlijkse lezing markeert het begin van het politieke jaar. © ANP

Sobere Mark Rutte voelt de pijn ook

De lachende premier heeft plaats gemaakt voor de sobere premier. In een grote toespraak in Amsterdam sprak Rutte gisteren over het Nederland van na de crisis, zonder de pijn van nu te verdoezelen. 'Achter ieder ontslag gaat een persoonlijk drama schuil.'

'Ik zie een land voor me waar het geen schande is om een keer opnieuw te beginnen,' zei premier Rutte aan het einde van zijn H.J. Schoo-lezing.

Aanmoediging
Hij had kort daarvoor de geschiedenis van zijn eigen ouders geschetst. Die verloren door de oorlog alles en daarna ging alles nog een keer in rook op toen ze in de jaren '50 uit Nederlands-Indië werden verdreven, maar telkens bouwden de Ruttes hun bestaan opnieuw op. Het verhaal moest als aanmoediging dienen voor Nederland, maar misschien ook voor de worstelende premier zelf. Ook hij kan nog een keer opnieuw beginnen.

Imagoprobleem
Rutte hoeft alleen maar naar de slechte peilingen te kijken om te weten dat hij een imagoprobleem heeft. Tegenwoordig wordt op internet bij ieder bericht over tegenvallende economische cijfers een schaterlachende Rutte afgebeeld. Dat beeld - van een premier die zelf de crisis niet voelt, die boven de ellende fladdert - probeerde de VVD'er gisteren weg te nemen. Hij lachte tijdens zijn toespraak bijna niet. En als hij toch optimistisch was, leek hij zich bijna te verontschuldigden. 'Ik heb dat optimisme van mijn moeder,' aldus Rutte. 'Als er iemand schuldig is, dan is zij het.'

Toverstokje
Er is 'geen toverstokje, geen quick fix' om de crisis mee te lijf te gaan, erkende de nieuwe, sobere Rutte. Daarmee distantieerde hij zich van zijn eigen uitlatingen in april. Toen zag Rutte na het sociaal akkoord 'een groene waas van economische herstel' en moedigde hij Nederlanders aan 'dat klein beetje risico te nemen' door toch een auto of een huis te kopen.

De reacties waren vernietigend: Leeft deze man op een andere planeet?

Rutte leek de laatste maanden soms ondergedoken. Zelfs binnen de coalitie werd schoorvoetend toegegeven dat zijn optreden 'onhandig' was geweest.

De toespraak van gisteren had iets weg van een comeback. Rutte vertelde geen ander verhaal, maar sloeg wel een andere toon aan.

Rutte kondigde aan dat de werkloosheid waarschijnlijk nog een tijd zal stijgen, ook als de economie weer enigszins aantrekt. 'Dat is het na-ijleffect. En achter ieder ontslag zal een persoonlijk drama schuil gaan.'

Helpen
De overheid kan volgens Rutte niet alles meer doen. Er moet ingegrepen worden, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg, 'dat koekoeksjong dat alle andere overheidsuitgaven uit het nest duwt'. Ook in de sociale zekerheid zal versoberd moeten worden. 'Dat proces is al in volle gang,' aldus Rutte. 'Mensen zijn veel meer dan vroeger bereid om elkaar te helpen.'

De veranderingen zijn onvermijdelijk, benadrukte Rutte bijna weemoedig. 'De snelste manier om kwijt te raken wat we hebben, is door er krampachtig aan vast te houden.'