Volledig scherm
De 4 Russische spionnen op Schiphol. © EPA

Spionage-rel: Waarom arresteerden we die Russen niet gewoon?

Het klinkt vreemd. Je betrapt vier Russische spionnen tijdens een ongekend heterdaadje: ze hebben een auto vol hackapparatuur en willen de wifi van een belangrijke internationale organisatie binnendringen. Maar in plaats van naar de cel begeleid je ze naar Schiphol voor de eerste vlucht terug naar Moskou. 

Toch is dat niet vreemd, stelt Paul Abels, hoogleraar inlichtingenstudies. ,,Door hen niet aan te houden, was er meer te bereiken.''

Onno Eichelsheim, directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) zei het donderdagavond zo: ,,Als deze mensen waren vastgezet, hadden we misschien de operatie niet kunnen uitvoeren zoals we het nu hebben gedaan.”

De MIVD mag (van de wet) zelf niemand arresteren. Wel kan de dienst een ambtsbericht uitbrengen aan het Openbaar Ministerie als er een verdenking is van een strafbaar feit. Het OM kan dan de politie inschakelen. Dat is op 13 april niet gebeurd.

Quote

De MIVD wil zelf de beschik­king hebben over de gevonden telefoons en laptops

Paul Abels, Hoogleraar inlichtingenstudies

,,Het gaat de dienst om het verstoren van operaties, vervolgen zit niet in hun mindset”, zegt hoogleraar Abels. ,,Oppakken was niet in het belang van de dienst. Die wil zelf de beschikking hebben over de gevonden telefoons en laptops om te kijken wat ze daar allemaal op kunnen vinden.”

Oftewel, justitie erbij betrekken had de zaak voor de MIVD vooral ingewikkelder gemaakt. Het had Nederland ook met een diplomatiek probleem opgezadeld: vier Russische spionnen in de cel. Maar, stelt internationaal strafrechtadvocaat Geert-Jan Knoops, het neigt wel naar rechtsongelijkheid. ,,Iedere Nederlander die op die plek met die spullen was aangetroffen, was de cel ingegaan.”

De Amerikaanse FBI meldde donderdagavond dat het een strafzaak tegen de vier spionnen is begonnen en hen wil berechten. Abels: ,,Dat zal een hoger strategisch doel hebben, ze zullen niet verwachten dat die mannen echt voor de rechter komen.”

De GROe, voor al Ruslands drieste acties

Zijn die Russen nu zo dom of onze MIVD’ers zo slim? Het klinkt niet heel erg als een top secret-operatie: je door ambassadepersoneel van het vliegveld laten halen en daarna gewoon met je huurauto voor de OPCW gaan staan om de wifi te hacken. Het past wel een beetje bij de GROe, de Russische militaire inlichtingendienst.

De GROe rapporteert aan de minister van Defensie en president Poetin. De dienst is de grote broer van de SVR, de ‘gewone’ buitenlandse inlichtingendienst. Die laatste komt voort uit de oude KGB. De GROe bestaat al sinds 1918.

We kennen de dienst nu van de doldwaze hackactie in Den Haag en van de Skripal-zaak, waarin een voormalig GROe-agent in Engeland met het gifgas novitsjok werd belaagd. Maar ook een van de vermoedelijke hoofdverdachten van het neerhalen van vlucht MH 17 is een GROe-agent, kolonel Oleg Ivannikov. Hij verblijft nu mogelijk in Syrië, waar Rusland - en dus de GROe - strijdt aan de zijde van president Assad.