Volledig scherm
© anp

Veel spookstemmen voor gemeenteraad

Bij de gemeenteraadsverkiezingen vorige week zijn forse fouten gemaakt in stembureaus. Met name in Amsterdam en Rotterdam is het duizenden keren fout gegaan met het uitreiken van stembiljetten.

Dat blijkt uit een analyse van het AD. In Amsterdam zijn in enkele stembureaus in totaal 658 méér stemmen uitgebracht dan er kiezers kwamen opdagen, maar in andere stembureaus zijn juist in totaal 1820 mínder stemmen dan er kiezers zijn geteld. In Rotterdam zijn 1666 spookstemmen, in Den Haag enkele honderden.

De verschillen tussen het aantal getelde stembiljetten en het aantal getelde kiezers is zo groot, dat dit wel degelijk effect kan hebben op de einduitslag, stelt hoogleraar politicologie Marcel Wissenburg. De uitslag kan voor een voorkeurskandidaat of restzetel nét anders uitvallen.

Na sluiting van de stembureaus worden niet alleen de stemmen geteld, maar ook het aantal stembiljetten vergeleken met het aantal stempassen en volmachten. In Rotterdam en Amsterdam loopt dat verschil op tot duizenden stemmen.

Afwijkende aantallen
'Het is opmerkelijk en het zou niet moeten. Er zijn gevallen waarbij een handjevol stemmen bepalend is geweest voor een restzetel of voorkeurstem. Dan zijn deze afwijkende aantallen echt te hoog,' zegt hoogleraar Wissenburg van de Radboud Universiteit. In Amsterdam zijn 1765 voorkeurstemmen nodig om in te raad te komen, in Rotterdam 1201.

In Rotterdam zijn in stembureaus 459 stembiljetten meer aangetroffen dan dat er kiezers waren geteld en in andere stembureaus in totaal 1207 mínder stemmen geteld dan dat er kiezers langs waren geweest. 'Het gaat per stembureau om kleine aantallen en zeker als je het vergelijkt met álle kandidaten is het effect klein', reageert Karin van Reeuwijk van de gemeente Rotterdam. 'Een sluitende verklaring voor de verschillen hebben we echter niet.'

Handjevol
Ook in andere gemeenten ging het fout, soms bij een handjevol kiezers, soms tientallen keren, blijkt uit een steekproef van het AD in de officiële processen-verbaal van ruim vijftig gemeenten. Amsterdam heeft in totaal 2478 afwijkingen, Rotterdam 1666, Den Haag 552 en Utrecht 109. Groningen telt 53 onregelmatigheden en Tilburg 43.

Het is de eerste keer dat gemeenten bij een verkiezing deze gegevens centraal moeten melden, mede vanwege de discussie over stemmen met het potlood of met een stemmachine. 'Nu blijkt de oplossing erger dan de kwaal', zegt hoogleraar Wissenburg. 'Het is mensenwerk, maar toch hoort een verkiezing perfect te zijn.'

Volgens Noord leidt mede de lange werkdag van mensen op het stembureau tot fouten. 'Na uren zitten moet erna nog het aantal stemmen worden geteld. Er zijn tal van momenten waarop er een foutje kan insluipen.'