Volledig scherm
Vooral de praktijkgerichte vmbo’ers lezen heel slecht. © anp

Vmbo’ers lezen slecht: scholen komen met verplichte leesuren

Tienduizenden vmbo’ers lezen zo slecht dat ze niet begrijpen wat er op papier staat. Middelbare scholen voeren verplichte leeslessen in om hun taalgebruik op te krikken. Ook het mbo volgt. ‘Ze kijken liever een filmpje op YouTube dan dat ze een tekst lezen.’

Vooral de leerlingen die op de praktijkgerichte vmbo’s zitten, hebben een lage woordenschat. Daardoor snappen ze na het lezen van een tekst vaak niet wat ze moeten doen. Ook kunnen ze nepnieuws niet onderscheiden van echt. Ruim vijftig procent van de leerlingen op vmbo basis en eenderde van vmbo kader kennen te weinig woorden en begrijpen onvoldoende wat ze lezen. 

De afgelopen jaren is het er echter niet beter op geworden in de vmbo-klassen, stellen de Stichting Lezen en SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling. Ook de Onderwijsinspectie constateerde deze week in haar jaarlijkse rapport dat het aantal laaggeletterde tieners toeneemt. 

Om het tij te keren, moeten de leerlingen op de middelbare school meer lezen. De Stichting Lezen en SLO lanceren vandaag een website vol tips om docenten te helpen. ,,Leraren ervaren dat de scholieren moeilijk zijn te motiveren om te lezen. Hun leerlingen snappen niet waarom het moet, vinden lezen moeilijk en niet leuk”, verklaart SLO-expert Gerdineke van Silfhout. De docenten zien de leesproblemen wel, maar weten vaak niet hoe ze die kunnen oplossen. Terwijl sommige scholen al langer aan de weg timmeren om hun leerlingen aan het lezen te krijgen. 

Quote

Omdat de leerlingen niet goed kunnen lezen, gebruiken lesboeken minder teksten en meer YouTube-film­pjes. Zo zijn we in een vicieuze cirkel geraakt

Gerdineke van Silfhout, SLO-adviseur

Al jaren lezen jongeren minder, omdat ze liever op de ipad of smartphone zitten. Scholen springen echter te weinig in dat gat. In de vmbo-lesboeken zijn de zinnen juist steeds korter geworden en staan simpeler woorden. Van Silfhout: ,,Dat maakt de teksten moeilijker, blijkt uit onderzoek. Om beter te worden, moeten de leerlingen meer leeskilometers maken. Maar omdat de leerlingen niet goed kunnen lezen, gebruiken ze minder teksten en meer YouTube-filmpjes. Zo zijn we in een vicieuze cirkel geraakt.” Dat is het grote verschil met havo en vwo: die leerlingen krijgen bij alle vakken veel meer teksten voor de kiezen en worden gedwongen meer te lezen. 

Winst

Vmbo-scholen zoeken manieren om de taalkennis van hun leerlingen op te krikken. Want ook bij andere vakken dan Nederlands snappen de scholieren vaak de opdrachten niet, doordat ze niet goed kunnen lezen. Op het Wellant College in Amersfoort zitten de vmbo’ers nu in elke les Nederlands, Duits en Engels verplicht met de neus in de boeken. ,,We zien dat de leerlingen de vragen in ieder geval lezen en niet gelijk zeggen: ik snap het niet. Dat is voor ons al winst”, vertelt Sophie Nab, coördinator onderwijsondersteuning. Of hun taalkennis ook beter wordt, moet blijken als de vmbo'ers hun examens maken. 

Quote

We zien dat de leerlingen de vragen in ieder geval lezen en niet gelijk zeggen: ik snap het niet

Sophie Nab, Wellant College

Bovendien merken de vmbo-afdelingen dat hun leerlingen meer plezier krijgen in lezen. ,,De scholieren gaan thuis ook meer lezen. Als ze een boek niet leuk vinden, zeggen we ook: stoppen. Lees niet tegen heug en meug door”, zegt Joke Boonstra van de taalcommissie. 

Omdat geslaagde vmbo'ers regelmatig met een achterstand op het mbo komen, zijn ook die scholen bezig om verplichte leesuren in te voeren. Het Deltion College in Zwolle is één van de voorlopers. Hier begeleiden bijvoorbeeld ook docenten timmeren en elektrotechniek hun studenten bij het lezen. ,,Iedereen heeft een boek bij zich. Het wordt gewoon om te lezen. We zien de motivatie groeien”, beschrijft Erna van Koeven, die als onderzoeker van Hogeschool Windesheim het leesonderwijs begeleidt. 

 - Vmbo’ers die voor een bijbaan als vakkenvuller een vragenlijst moeten invullen, snappen die vragen niet. Ze hebben bijvoorbeeld geen idee wat ze moeten antwoorden op de vraag wat hun motivatie is, omdat ze niet begrijpen wat het woord motivatie betekent.

- Op doosjes van medicijnen bij de drogist staat standaard het zinnetje: lees de bijsluiter voor gebruik. Dat is voor vmbo’ers die slecht kunnen lezen niet eenvoudig. Zij snappen bijvoorbeeld niet wat de consequenties zijn van bepaald medicijngebruik.

- Voor het halen van een scooterrijbewijs moeten tieners een theorie-examen afleggen. Voor slechte lezers is dat een heikel punt, omdat ze de vraag niet goed begrijpen en al helemaal lastig kunnen linken aan een antwoord.

- Binnen de school begrijpen veel vmbo’ers de toetsvragen van andere vakken dan Nederlands niet. Leraren krijgen vaak de meest uiteenlopende antwoorden terug.