Volledig scherm
Diet Kloos in 2011 © Ger Loeffen

Voor verzetsstrijder Diet (90) is de oorlog nu pas voorbij

Verzetsstrijdster Diet Kloos-Barendregt is op Goede Vrijdag op 90-jarige leeftijd zoals ze dat zelf noemde 'door de sluier naar het ongewisse gestapt'. 70 jaar na de moord door de Duitsers op haar man Jan Kloos is nu ook voor haar de Tweede Wereldoorlog voorbij. De afscheidsbrief van Jan had ze altijd bij zich.

Volledig scherm
Diet Kloos in haar jonge jaren © Privéfoto
Volledig scherm
Jan Kloos © Privéfoto

De gymnasiaste uit Dordrecht is nog maar 16 jaar jong als de Duitsers binnenvallen. Ze is oud genoeg om te zien wat er moet gebeuren. Een paar maanden later zit ze bij het verzet. Als koerierster verspreidt ze pamfletten en helpt ze joodse onderduikers. ,,Ze had de zorg voor vijf mensen. Stel je voor, al dat eten dat ze moest regelen,'' zegt haar goede vriend Paul Sars. Diet is een begenadigd zangeres en ze geeft huiskamerconcerten om zo aan geld te komen voor voedsel.

De oorlogsjaren zijn allesbepalend. Bij de ondergrondse ontmoet ze Jan Kloos, een vriend van haar broer. Hij is 5 jaar ouder. Een knappe, sportieve, intellectueel. En bovendien leider van een knokploeg. ,,Voor haar een heel uitdagende jongen.'' De twee worden smoorverliefd.

Samen brengen ze stellingen van de Duitsers in kaart en spelen die door naar Engeland. Eind '44, als de overwinning op de Duitsers al in de lucht hangt, trouwen ze. 16 dagen duurt hun huwelijksgeluk. Dan worden ze door de Duitsers van hun bed gelicht. Diet en Jan worden naar de gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht gebracht.

Bont en blauw
Een paar dagen later wordt de jonge vrouw in de kelders van de Sicherheitsdienst aan de Maliebaan gedwongen te luisteren hoe haar man in de ruimte ernaast wordt gemarteld. Ze hoort hem op iedere vraag hetzelfde antwoorden: 'Nee'. Eén keer mag ze hem nog zien. Hij is bont en blauw. Ze kunnen nog een paar woorden wisselen, vertelde ze een paar jaar geleden in een interview. ,,Hij vroeg me: Beloof je me dat je zo'n goed mogelijke zangeres zult worden? En laat de herinnering aan mij geen rem worden voor een andere man.'' De Duitsers laten Diet gaan.

Een paar dagen later, op 30 januari 1945, wordt Jan gefusilleerd. In zijn afscheidsbrief schrijft hij: 'Weet dat ik tot het laatste toe aan je zal hebben gedacht. Zing en wees gelukkig. Dat is mijn laatste wens.' Diet gaat weer bij het verzet. Verbeten begint ze met wapentransporten. Iets gevaarlijkers was er niet.

Slaapstoornis
,,De bevrijding kwam, maar niet voor haar,'' zegt Sars. ,,Voor haar is de oorlog nooit voorbijgegaan. Zo heeft ze een levenslange slaapstoornis overgehouden aan haar gevangenschap. Ze was ervan overtuigd dat er een spionne in haar cel zat en durfde niet te slapen, bang dat ze in haar slaap namen zou noemen. Ze heeft zo onder de oorlog geleden. Zodra de meidagen kwamen, was het telkens weer een verschrikking. Voor haar was het geen bevrijding. Ze heeft de oorlog gewonnen, maar ook verloren. Zo zei ze dat. Dat is altijd als een sluier over haar heen blijven hangen.''

Diet studeert na de oorlog cum laude af aan het Haagse conservatorium. Ze zingt in Italië, Frankrijk en Duitsland, klassiek en modern klassiek. In Nederland wordt ze een gevierd oratoriumzangeres, met name door haar altpartij in de Matthäus Passion. Later werkt ze als hoofddocente aan het conservatorium in Tilburg.

Wens
'Zing zo mooi mogelijk.' Die wens van Jan kan ze vervullen. Het levensgeluk hervindt ze maar moeizaam. Ze heeft romances, bijvoorbeeld met de joodse Duitse dichter Paul Celan, maar Jan blijft voor altijd haar grote idool. Zijn afscheidsbrief en een fotootje draagt ze haar leven lang bij zich. ,,Als ze van tasje wisselde, ging de brief altijd mee.''

Sars vindt het jammer dat haar verzetswerk nooit is erkend met een koninklijke onderscheiding. ,,Ze was er te bescheiden voor. En de bewijzen waren moeilijk te leveren. In Israël is wel een boom voor haar geplant, door een joodse familie die ze heeft geholpen.''

Vrijdag is de crematie van Diet Kloos. Er zullen enkele vrienden aanwezig zijn. Naaste familie heeft ze niet meer. Haar as zal worden verstrooid bij het graf van haar man.