Volledig scherm
Rutjens (links) en Van Harreveld (rechts) © Marco Okhuizen

Vrijdag de 13de: extreem veel pech of is het bijgeloof?

Niet één, niet twee, maar liefst drie keer verschijnt vrijdag de 13de dit jaar op de kalender: vandaag, volgende maand en in november. Dat is natuurlijk niet iets om echt van in de war te raken. Of toch wel? Twee wetenschappers verklaren de pechdag.

Quote

Een fors aantal mensen heeft zo veel angst voor deze dag, dat ze liever binnen blijven

Frenk van Harreveld

Dit is geen best jaar voor mensen die lijden aan, hou je vast, paraskevidekatriafobie: extreme angst voor vrijdag de 13de. De ongeluksdag komt dit jaar liefst drie keer voor: vandaag, volgende maand en ook nog een keertje in november.

Dat er op zo'n dag meer mis gaat dan op een willekeurige andere dag is natuurlijk flauwekul. Complete onzin. Quatsch. Dankbare inspiratie voor de tekenaars en schrijvers van Donald Duck en meer niet. Toch?

Sociaal psychologen Bastiaan Rutjens (35) en Frenk van Harreveld (43), verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, deden onderzoek naar bijgeloof voor hun boek Dat kan geen toeval zijn. Wat ze ontdekten over vrijdag de 13de is ontluisterend. Van Harreveld: ,,Neem onderzoek uit Finland, waar op vrijdag de 13de in het verkeer 5 procent meer mannen en 38 procent meer vrouwen om het leven komen dan op een gemiddelde vrijdag. De onderzoekers wijten dat aan te voorzichtig rijgedrag op juist deze dag.''

Rutjens: ,,Tegelijkertijd blijken de cijfers over verkeersslachtoffers in Nederland op vrijdag de 13de juist lager dan normaal.''

Ander voorbeeld: de Verenigde Staten. Van Harreveld: ,,Het enorme aantal ziekmeldingen op vrijdag de 13de kost de economie 800 tot 900 miljoen dollar. Een fors aantal mensen heeft zo veel angst voor deze dag, dat ze liever binnen blijven.''

Wesp
Maar de nogal rigoureuze maatregel om je op deze dag als een kluizenaar te gedragen uit angst voor alle rampspoed buiten, kan ook weer fatale gevolgen hebben: Florin Carcu, een 54-jarige Roemeen, meldde zich op vrijdag 13 augustus 2004 ziek af bij zijn baas. In werkelijkheid durfde hij vanwege de onheilspellende datum de deur niet uit te gaan. Toen Carcu koffie zette, werd hij gestoken door een zeldzame én giftige wesp. Hij overleed ter plekke.

De gevolgen van bijgeloof zijn wereldwijd gigantisch, menen de onderzoekers. Van Harreveld: ,,De Wall Street Journal onderzocht dat de beurs in China, waar mensen extreem bijgelovig zijn, er danig door wordt beïnvloed. De handelaren in Sjanghai laten zich meer leiden door bijgeloof en maanstanden dan door hun kennis van de financieel-economische wereld.''

Volledig scherm
© reuters

Rutjens: ,,Het is bekend dat Barack Obama altijd geluksamuletten bij zich heeft en een miniatuur van een aapgod uit het hindoeïsme. Maar dan zijn tegenstrever bij de presidentsverkiezingen in 2008, John McCain. Hij heeft altijd 31 geluksmuntjes op zak, het omgekeerde van 13. En toen bleek dat zijn campagneteam op de dertiende verdieping van een kantoorgebouw zetelde, liet hij alle verwijzingen naar dat cijfer weghalen. Prima, maar dat zijn wel twee van 's werelds belangrijkste mannen.''

,,Je kan stellen: hoe hoger de druk op mensen wordt, des te groter de kans dat ze bijgelovig worden,'' vult Van Harreveld aan. ,,Daarom zie je veel bijgeloof in de top. Topmensen in het bedrijfsleven, golfer Tiger Woods, Chris Martin - de frontman van Coldplay: ze hebben allemaal hun eigen rituelen.''

Angst voor vrijdag de 13de hebben we grotendeels aan de bijbel te danken, zeggen de psychologen. ,,Adam en Eva moesten op een vrijdag het paradijs verlaten, de Romeinen waren op die dag nogal ijverig met hun executies en ook Jezus werd op een vrijdag gekruisigd. Bij het laatste avondmaal zaten 13 personen aan tafel, de twaalf apostelen en Jezus Christus; vandaar de negatieve bijklank van vrijdag de 13de.'' Juist omdat het geloof een steeds minder grote rol in ons leven speelt, krijgt bijgeloof meer voet aan de grond, meent Van Harreveld.

Goed nieuws voor de bijgelovige medemens: het duurt nog wel even voordat er weer drie vrijdagen de 13de in één jaar verstopt zitten, dat is pas in 2026. Rutjens: ,,Ha, dat is twee keer 13. Schitterend!''