Volledig scherm
Marie Cécile Thijs: Cat with White Collar 2009 © Kunsthal Rotterdam

Waarom klikken we massaal op katten?

Alleen al de aankondiging van een kattenexpositie in de Rotterdamse Kunsthal was afgelopen weekend een regelrechte klikhit op deze site. Wat is dat toch met foto's, filmpjes en berichten over katten? Tijd voor een rondvraag.

'Kunsthal wordt tijdelijk kattenparadijs', kopten wij gisteren boven het artikel over de tentoonstelling Kattenliefde, negen levens in de kunst die vanaf september te zien is in de Kunsthal. Het artikel werd maar liefst 20.000 keer gelezen. Ontzettend veel voor een nieuwsbericht op de regiopagina, zegt AD-socialmedia-analist Jaap van Zessen. ,,Had dit artikel op de landelijke pagina gestaan, dan was het gemakkelijk zes keer zoveel gedeeld."

Katten in de kunst

Volledig scherm
Ayako Rokkaku: Untitled 2017 © Kunsthal Rotterdam

Waarom scoren katten online toch zo goed? ,,Dat vragen wij ons ook af", zegt woordvoerder Natalya Boender van de Kunsthal aangenaam verrast. Dezelfde vraag lag volgens haar aan de basis van de kattententoonstelling. ,,Wij signaleren net als veel andere mensen dat katten al geruime tijd mateloos populair zijn op internet. Dat inspireerde ons tot het maken van een tentoonstelling vanuit de vraag wat katten in de kunst hebben betekend. In zeven kabinetten komen de verschillende kanten van de kat naar voren. Van de verleidelijke kat die vanuit het Parijs van de negentiende eeuw het Franse artistieke milieu veroverde als icoon voor het bruisende nachtleven tot Grumpy Cat, de chagrijnigste en meest gelikete kat van internet." 

In de familietentoonstelling, waarmee de opening van het nieuwe culturele seizoen wordt gevierd én het 25-jarig bestaan van de Kunsthal, staat kattenliefde centraal. Boender: ,,Naast het kunstgedeelte met klassieke topstukken met katten in de hoofdrol is er een interactief gedeelte waarin mensen zich aan de hand van opdrachten in katten kunnen verplaatsen. Zoals door het laten horen van hun stem tijdens een miauw-karaoke, het volgen van een snelcursus spinnen of het ongezien en op handen en voeten tussen bomen en struiken door sluipen."

Biologie

Volledig scherm
Henriette Ronner-Knip: 3 Studies of a Little Cat © Kunsthal Rotterdam

De liefde voor katten en hun populariteit op internet zijn eenvoudig te verklaren, zegt media- en cultuurwetenschapper Maarten Reesink. Hij doceert Animal Studies aan de Universiteit van Amsterdam, een vak over de relatie tussen mens en dier. ,,Katten hebben een imago van onafhankelijkheid. Ze gelden als dieren die zich nergens iets van aantrekken. Dat spreekt veel mensen aan in de huidige samenleving waarin we ons geobserveerd voelen en in hokjes gestopt. Dieren fascineren ons sowieso. Vooral dieren met een ronde romp en een rond hoofd met grote ogen, waardoor ze een beetje op onze baby's lijken. Dat is een biologisch gegeven."

De populariteit van kattenfilmpjes op social media heeft volgens hem twee oorzaken. ,,Katten zijn meer dan elk ander dier geschikt voor internet omdat ze individueel jagen. Ze liggen meestal in hinderlaag en springen in één keer bovenop hun prooi, waarbij ze hooguit nog enkele rare bewegingen maken. Uitermate geschikt voor korte filmpjes van tien seconden. Ze doen denken aan de eerste slapstickfilmpjes uit 1910. Korte filmpjes die werden vertoond in de bioscoop omdat er nog geen langere films waren. Katten springen ook overal in, op of onder. Dankzij hun extreme veerkrachtigheid - vroeger gezien als tovenarij waardoor werd gesproken van negen levens - komen ze er meestal zonder ongelukken vanaf. Dat fascineert ons omdat wij mensen dat niet kunnen."

Twee keer zoveel katten

Volledig scherm
Jan Wijga: Philips TV 1951 © Kunsthal Rotterdam

Er is nog een verklaring voor de populariteit van katten, zegt Reesink. ,,Doordat we in de samenleving steeds meer van elkaar vervreemden, zijn we de afgelopen decennia steeds meer huisdieren gaan houden. Daarnaast leven steeds meer mensen alleen in steden, waardoor meer mensen een huisdier nemen om de afwezigheid van een huisgenoot te compenseren. Tegelijkertijd komen er ook meer grote gezinnen, die ook vaker een huisdier in huis halen. Aangezien honden meer tijd en ruimte vragen dan de veel zelfstandiger katten, zijn die laatste twee keer zo populair. Nederland telt zo'n 2 miljoen honden tegenover 3,5 tot 4 miljoen katten." 

Volledig scherm
Walasse Ting (1929-2010): Untitled © Kunsthal Rotterdam

De groei hangt volgens de docent Animal Studies samen met het beeld dat we van dieren hebben. Dat veranderde de afgelopen decennia. ,,We zijn dieren over het algemeen gaan zien als boeiender en meer oprechte wezens en nemen hen serieuzer omdat onderzoek heeft uitgewezen dat ze intelligenter zijn dan we dachten. Daardoor hebben mensen ook meer geld over voor huisdieren."

Eigenzinnig

Kika Notten, die 27 jaar geleden hielp bij het opbouwen van de eerste kattententoonstelling in het Kattenkabinet in Amsterdam, is aangenaam verrast door de aanstaande kattenexpositie in de Kunsthal.  ,,Ik hoop dat er ook werken van Sal Meijer (1877-1965) te zien zijn, de Amsterdamse schilder die katten als hoofdonderwerp in zijn portretten had. Onze kattententoonstelling was in 1990 de openingstentoonstelling van Neerlands eerste Kattenkabinet en kreeg daardoor onwaarschijnlijk veel publiciteit. Ik kwam niet uit een kattengezin en stond er versteld van hoeveel boeken, bundels, tekeningen en schilderijen van katten er zijn. Dat is iets van alle tijden en van alle lagen van de maatschappij, bleek. Inmiddels schilder ik zelf en begrijp ik hoe katten kunstenaars kunnen inspireren. Dat zit hem in het eigenzinnige van deze dieren. Kunstenaars zijn in het algemeen ook eigenzinnige types." 

Volledig scherm
Karel Appel: Ingekleurde kat 1980 © Kunsthal Rotterdam
Volledig scherm
Michel Auder: Untitled 1978 - 1983 Polaroid © Kunsthal Rotterdam