Volledig scherm
Foto ter illustratie © ANP

Wat kan overgelopen jihadsoldaat IS allemaal vertellen?

Hij was één van 'onze jongens' bij defensie. Beloofde bij zijn aanstelling plechtig trouw te zijn aan de koning. Maar hoogstwaarschijnlijk duikt hij binnenkort op in het kalifaat, dat is uitgeroepen door terreurorganisatie IS. De eerste Nederlandse jihadsoldaat, die vanuit actieve dienst is 'overgelopen', is een 26-jarige sergeant.

Quote

Een sergeant kan niet bij de grote geheimen

Rob de Wijk

Voor minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert is het een pijnlijke boodschap om naar buiten te brengen. Een die haar raakt. ,,Het is wrang als blijkt dat iemand zich aansluit bij het kwaad, terwijl collega's hun leven wagen voor de vrijheid van een ander.'' Gisteren werden de collega's van de sergeant geïnformeerd.

Wakker liggen
Zijn thuisbasis zou Gilze-Rijen zijn, de plek waar de Nederlandse Apaches staan. De militairen daar houden bij de poort hun kaken stijf op elkaar. Hennis-Plasschaert over de reacties: ,,Dit heeft absoluut impact."

De vraag is wat voor informatie de sergeant meeneemt naar Syrië en in hoeverre IS daar gebruik van kan maken. Advocaat Michael Ruperti, zelf reserveofficier, is geschokt. ,,Dit is ernstig. Want wat weet hij over de collega's? Heeft hij namen? Adressen? Wat weet hij over de beveiliging van basissen?''

Oud-generaal Dick Berlijn houdt het hoofd koel: ,,Ik lig pas wakker als ik weet welke gevoelige informatie hij heeft.'' Volgens Ruperti kan de sergeant levenslang krijgen. Maar in het kalifaat is hij een held. IS vent 'overlopers' vanuit legerbasissen uit de hele wereld dolgraag uit.

Volledig scherm
Yilmaz als Nederlandse soldaat en als jihadist in Syrië. © ANP

Ook een Nederlandse voormalige soldaat treedt op de voorgrond, sinds hij in 2012 in Syrië is aangekomen. Het is soldaat Omar Yilmaz. Eens een gladgeschoren jongeman met een Nederlands vlaggetje op de mouw, inmiddels heeft hij een lange baard en maakt hij - sinds kort - deel uit van IS. Voor de camera vertelde hij na zijn aankomst in Syrië hoe hij het patatje kapsalon - patat met onder andere shoarma - miste, maar ook waarom hij vertrok. Nu laat hij via internet van zich horen.

Dat nu een sergeant is vertrokken, daar spreekt advocaat Sébas Diekstra schande van: ,,Het geeft aan hoe goed het inlichtingennetwerk van de AIVD is. Als iemand naar het kalifaat reist, hebben ze niets in de gaten.''

Al jaren
Toch benadrukt ex-MIVD'er Ronald Sandee, jihadisme-expert, dat er onderzoek gedaan wordt naar militairen. ,,Al jaren. Maar het kan altijd dat iemand radicaliseert. Als dit de eerste is, valt het mij mee - je houdt niet iedereen tegen.''

Veiligheidsdeskundige Rob de Wijk noemt de overloper 'heel vervelend', maar volgens hem was dit te verwachten. ,,Wat wil je, als Nederland IS bombardeert? Het is een extreme vorm van de islam, maar voor sommige moslims voelt het alsof geloofsgenoten worden gebombardeerd. Dan moet je niet verbaasd zijn dat mensen in het leger radicaliseren.''

Volgens De Wijk stelt het gerust dat de man in elk geval een lage rang had. Sergeanten zijn vooral uitvoerders, geen leidinggevenden. Ze kunnen werken in talloze functies. Van assistent bij het vliegklaar maken van vliegtuigen tot medewerker op de meteorologische dienst of als sportinstructeur. ,,Zij hebben niet het grote overzicht wat er allemaal gaande is binnen de luchtmacht en kunnen niet bij de grote geheimen. Pas vanaf de rang van officier zit de écht gevoelige informatie. Dat zijn de staffuncties waar strategische informatie wordt gedeeld. Aan tactische informatie heeft IS niet zoveel. Hun enige voordeel is dat deze man heeft leren schieten.''

Pijnlijk
Toch valt niet uit te sluiten dat hij ook op uiterst gevoelige posities heeft gewerkt. Bijvoorbeeld bij de inlichtingendienst van het leger, de MIVD. Of op uitzending is geweest naar Jordanië, de basis van waaruit Nederland IS bombardeert. Heeft hij namen en adressen van vliegers die boven Irak vliegen kunnen achterhalen? Of gevoelige informatie over de basis gedeeld? Het zou pijnlijk zijn, maar zolang onduidelijk is waar de sergeant heeft gewerkt, is de impact van de schade voor defensie moeilijk in te schatten.

Hoe dan ook is dit volgens De Wijk een overwinning voor IS. ,,Zij hebben iemand die is overgelopen uit een leger in het Westen. Het zou me verbazen als ze dat niet enorm gaan uitventen.'' Oud-generaal Berlijn: ,,We moeten op het erewoord van militairen af kunnen gaan, als zij trouw beloven. Als dat wordt beschaamd, dan is dat een koude douche.''

Een sergeant van de Koninklijke Luchtmacht is overgelopen naar IS in Syrië. Defensie onderzoekt welke informatie de 'jihadsoldaat' meeneemt en of die een bedreiging vormt voor Nederland. 'Hij kiest voor het kwaad.'