Volledig scherm
© ANP

'Weg met die Pietitie, hup wat kleurpieten en op naar kerst'

OpinieOp de valreep nog even een kort berichtje van uw I-really-don't-give-a-fuck-Piet, in de hoop dat al het gezeur nu snel over is. Er was eens een feest, dat de Nederlanders elk jaar vierden.

Centraal staat een witte man met baard, die geholpen wordt door allerlei knechten, donkere jongens, a.k.a. de zwarte pieten. Volgens de overlevering zijn de beste mannen zo zwart omdat ze door de schoorsteen klimmen om cadeaus in de schoenen van kinderen te doen. So far so good.

Klap
Maar elk jaar als de aankomst van de goedheiligman en gevolg weer in het verschiet ligt, ontstaat er een discussie. Dit jaar werd deze aangewakkerd door de kunstenaar Quinsy Gario, de man die meemaakte dat zijn moeder werd uitgemaakt voor zwarte piet door collega's. U vraagt zich natuurlijk af of mevrouw de klap ooit te boven is gekomen?

Heb ik even heel goed nieuws: ze blijkt inderdaad een heel sterke én ook verstandige vrouw die de racistische opmerking precies de juiste hoeveelheid aandacht heeft gegeven die deze verdiende: namelijk GÉÉN. 'Negeren die handel, triest figuur die dat zijn bek uit krijgt', (of zoiets) heeft ze, hopelijk, gedacht.

Feiten
Goed, laten we de feiten op een rijtje zetten. Sint is de grote blanke leider, op een chique paard. Zijn hulpjes zijn zwarten, met dikke rode lippen en grote oorbellen. Op oude prenten zien we slavenarmbanden of kettingen. De knechten staan in dienst van Sint en volgens de vertellingen komt de beste man elk jaar uit Turkije of Spanje om de kinderen een cadeautje te geven.

Slaven
We kunnen wel stellen dat het uiterlijk en de rol van Zwarte Piet veel gelijkenissen toont met die van de slaven vroeger. Ik weet niet of ze heel bewust als slaven zijn geportretteerd maar de creatievelingen van een paar decennia geleden (ze hadden nog geen internet in die tijd) wisten vermoedelijk ook niet beter dan uit hun eigen omgeving inspiratie op te doen voor de invulling van de personages van het kinderfeest.

Het ontkennen van die gelijkenis, zou net zoiets zijn als het ontkennen dat pieten iets met Joden te maken hebben als ze traditiegetrouw met twee krullen langs hun oren en een keppeltje op hun hoofd zouden zijn afgebeeld. Of ontkennen dat pieten iets met Aziaten te maken hebben als ze van oudsher werden afgebeeld met smallere ogen en eetstokjes in plaats van een roe. Wat ik maar wil zeggen: ja natuurlijk is het uiterlijk en de positie van zwarte piet gebaseerd op de rol van slaven.

Pietitie
Is er iemand, en vooral zijn er kinderen, die daar nu nog een moment bij stilstaan? Ik zou denken van niet; tot voor kort had ik het zelf ook nog niet gedaan. Is de rol van Piet tegenwoordig te vergelijken met die van een slaaf vroeger? Nee, natuurlijk niet. Toch zijn er elk jaar tegengeluiden van een grote groep mensen die het feest als beledigend en discriminerend ervaren. Ze winnen het in aantal echter niet van de inmiddels meer dan anderhalf miljoen Nederlanders die de Pietitie tekenden voor het behoud van Zwarte Piet. Een petitie die ik dus niet ga tekenen.    

Traditie
Ik heb geen familiehistorie die verweven is met slavernij en discriminatie en ik weet niet hoe het voelt als je dat wel meemaakt als je opgroeit. Ik ben nog nooit uitgescholden om mijn huidskleur. En ik zou een ander zich nooit zo rot willen laten voelen. En ik denk dat de Pietitie-tekenaars dat eigenlijk indirect ook willen zeggen: ik discrimineer niet, ik wil gewoon een traditie in ere houden. Dat begrijp ik en dat wil ik ook. Maar waarom zouden we dan een traditie in ere houden die een keer per jaar, op een flink grotere schaal dan een keer een opmerking op het schoolplein, kwetsend is voor zoveel mensen?

Zwarte Piet vinden velen misschien niet racistisch, maar dat neemt niet weg dat hij dat wel is en dus ook als zodanig door anderen kan worden ervaren.

Want eerlijk is eerlijk, het verhaal, de liedjes, de afbeeldingen, hoe de personages er uit zien: van oorsprong is het racistisch van toon. En hoewel kinderen het verschil niet schijnen te zien qua kleur, ik geloof wel dat ze onbewust wat mee kunnen krijgen over de rolverdeling tussen zwart en blank en de inhoud van de tekst van de liedjes. Als het dan voor een aantal mensen anno 2013 nog altijd discriminerend of pijnlijk is, waarom veranderen we het dan niet een beetje? Gewoon omdat het kan en omdat het eigenlijk ook wel respectvol is en vooral omdat het echt een heel, heel, kleine moeite is.

Nachtpieten
Dus hup, allerlei pieten in allerlei kleuren. Rode pieten, delen cadeaus uit, de gelen zijn voor het snoepgoed, de blauwen houden de overdag kinderen in de gaten, de groenen zorgen voor het paard en de zwarten, dat zijn de nachtpieten. Die controleren of kinderen wel zoet slapen en nemen af en toe een kijkje via de schoorsteen. Her en der de liedteksten wat aanpassen en klaaaaaaaaaaaar! Opgelost!

Helaas geldt dat laatste dan niet voor discriminatie an sich, maar dan zijn we in ieder geval af van de jaarlijkse discussie over dit feest. Kunnen ambtenaren, belangengroepen en zelfs de VN zich weer bezig gaan houden met echt belangrijke zaken, zoals de mensenrechten in Syrië die worden geschonden, ik gooi maar een balletje op hoor...      

Willeke Tersteeg is redactrice bij AD.nl en viert ieder jaar het sinterklaasfeest.