Volledig scherm
Foto ter illustratie. © Flip Franssen/Hollandse Hoogte

Weg met die vingers in de lucht

Een vinger opsteken als je het antwoord weet is op z'n retour. Juffen en meesters willen dat álle kinderen meedenken en aan het woord komen, niet alleen degenen die graag vooraan staan. Ze zoeken naar nieuwe manieren om leerlingen de beurt te geven.

Quote

Het geeft een quizelement. Vooral het geluid erbij vinden ze leuk

Marloes Renee, onderwijzeres

Als juf Marloes Renee een van haar leerlingen de beurt wil geven in groep 5/6, geeft ze een slinger aan het namenrad. Niet dat er een fysiek rad van fortuin in haar klas staat, maar ze heeft een digitaal rad gevonden op het internet en dat kan ze op het digitale schoolbord laten zien. Het is een hit bij de leerlingen van haar school, De Tandem in Uden. ,,Het geeft een quizelement. Vooral het geluid erbij vinden ze leuk."

Het werkt veel beter dan kinderen hun vinger op laten steken nadat ze een vraag heeft gesteld, vindt Renee. Omdat de namen van al haar leerlingen op het rad staan, kunnen ze allemaal aan de beurt komen en dat houdt de hele klas bij de les.

Wisbordjes
Ook andere juffen en meesters zoeken naar manieren om geen opgestoken vingers te hoeven zien. Populair zijn de wisbordjes waarop kinderen een antwoord schrijven en daarna in de lucht houden. Ziet de onderwijzer meteen wie het gesnapt heeft. Ook de beurtenbakjes staan op de bureaus van veel juffen en meesters. In zo'n bakje zitten stokjes met de namen van alle leerlingen. Als de leerkracht een willekeurig kind aan het woord wil laten, wordt er een stokje getrokken. Of, nog leuker, een van de leerlingen mag er een trekken. Sommige leraren gebruiken kleurenkaarten waarmee kinderen kunnen aangeven wat ze denken.

Onderwijshoogleraar Jan van Tartwijk van de Universiteit Utrecht snapt dat leraren de opgestoken vinger vermijden. Onderzoek wijst uit dat leerlingen die aandacht van de leraar krijgen, beter presteren. Door te werken met opgestoken vingers worden de actiefste kinderen beloond. ,,Het effect daarvan moeten we niet onderschatten. Kinderen die hun vinger niet opsteken, krijgen minder aandacht, raken uit het gesprek dat in de klas wordt gevoerd en zijn daardoor minder betrokken."

Quote

Soms wil je snel antwoord, bijvoorbeeld als je even wilt ophalen wat je in een vorige les hebt besproken. Dan werkt de opgestoken vinger prima

Jan van Tartwijk, onderwijshoogleraar

Gretig
Kinderen die hun vinger opsteken, weten het antwoord vaak en zijn snel. Het zijn leerlingen die graag hun best willen doen. Degenen die niet zo gretig zijn, weten het antwoord niet, zijn bang om fouten te maken, willen niet de wijsneus zijn of blijven liever op de achtergrond. Voor alle leerlingen geldt dat ze het meest leren als ze actief meedenken. Die beurtenbakjes, wisbordjes, kleurenkaarten en het namenrad helpen daarbij.

Van Tartwijk raadt zijn studenten van de lerarenopleiding aan om tegen leerlingen te zeggen: 'Ik heb een vraag. Daar mag je even over nadenken en dan wijs ik iemand aan die het antwoord mag geven.' ,,Dan weet iedere kind dat hij antwoord moet kunnen geven."

Verdwijnt de opgestoken vinger dan helemaal uit de klas? Dat ook weer niet. Het gebeurt alleen minder. Van Tartwijk: ,,Soms wil je snel antwoord, bijvoorbeeld als je even wilt ophalen wat je in een vorige les hebt besproken. Dan werkt de opgestoken vinger prima."

Een vraagteken op tafel

Volledig scherm
Simone van Dijk © VINCENT JANNINK

Wie: Simone van Dijk, adjunct directeur

School: Marnixschool in Kampen

Wat: vragenblokjes

De tijd van u-vraagt-wij-draaien is voorbij op de Marnixschool in Kampen. Als de leerlingen een vraag hebben over een opdracht waaraan ze werken, moeten ze hun 'vragenblok' met het vraagteken naar boven op hun tafel zetten. De juf of meester komt dan langs om te helpen. ,,Zo leren kinderen omgaan met uitgestelde aandacht", zegt adjunct schooldirecteur Simone van Dijk (43) uit Kampen.

Er zijn meer voordelen. Omdat het antwoord op de vraag niet meteen komt, kunnen de leerlingen vast verder werken aan opdrachten die ze wel snappen en soms valt het kwartje dan alsnog. Ze mogen ook een klasgenoot om hulp vragen. Het is verder fijn voor de leerkrachten. ,,Zij kunnen zich eerst bezighouden met leerlingen die extra aandacht nodig hebben en vragen beantwoorden als ze daarmee klaar zijn."

Het effect? ,,Sinds we het vragenblok hebben ingezet, merken we dat het rustiger is in de klas en dat er minder vragen zijn."

Lees hieronder verder

Wisbordje voor zelfvertrouwen

Volledig scherm
Krista van Teeseling, juf van groep 6. © Marco Okhuizen

Wie: Krista van Teeseling, juf van groep 6

School: Omnibus in Almere

Wat: wisbordjes

Als juf Krista van Teeseling (29) uit Almere een rekenopdracht geeft, moeten de kinderen het antwoord opschrijven en omhoog houden. Niet op fancy wisbordjes, maar op lege dvd-hoesjes die ze via de weggeefhoek op de kop tikte. Elk kind heeft zo'n plastic hoesje, een uitwisbare stift en een wissertje.

Het werkt goed, zegt Van Teeseling. Kinderen die niet zo goed zijn in rekenen en niet zo gauw hun vinger opsteken als er een vraag wordt gesteld, worden gestimuleerd om toch mee te doen. ,,De betrokkenheid is groter. Ze moeten allemaal nadenken."

Ze denkt dat de zwakkere leerlingen ervan profiteren. ,,Zij hebben vaak een laag zelfbeeld en denken dat ze het toch niet kunnen." Als ze dan zien dat ze hetzelfde, goede antwoord hebben gegeven als een klasgenootje, zien ze dat ze het wel kunnen. ,,Hun zelfvertrouwen gaat omhoog." En als haar leerlingen het antwoord niet weten, schrijven ze gewoon een vraagteken op.

Lees hieronder verder

Een spel met ijsstokjes

Volledig scherm
Agathe Vermeulen, juf van groep 8 © Dirk Jan Gjeltema

Wie: Agathe Vermeulen, juf van groep 8

School: 't Noorderlicht in Goes

Wat: ijsstokjes

Ze vragen er zelfs om, zegt juf Agathe Vermeulen (45) uit Goes. ,,Juf, juf, beurtstokje?" Dat betekent dat als de juf een vraagt stelt, ze een ijsstokje met de naam van een leerling trekt om te bepalen wie het woord krijgt. ,,Ze vinden het echt leuk en voor hen is het bijna een spel."

Voor de juf is het vooral een eerlijke manier van beurten uitdelen. ,,Ik ben anders geneigd om degenen die hun vinger opsteken de beurt te geven en dat zijn vaak dezelfde kinderen. Die willen graag en weten het antwoord snel." Vermeulen wil ook degenen horen die liever niet op de voorgrond treden of wat langer moeten nadenken over een antwoord.

Ze gebruikt de stokjes als ze antwoord op een vraag wil, maar ook om te bepalen welk kind die dag mag bidden of danken, want ze geeft les op een christelijke school. ,,De kinderen zijn daar veel beter in dan ik."