Volledig scherm
Eric Wiebes © ANP

Wiebes weigert correspondentie over chaos Belastingdienst vrij te geven

LiveEric Wiebes is de tweede VVD-bewindsman in twee weken tijd die in zwaar weer verkeert. Ondergaat hij hetzelfde lot als Ard van der Steur? Vandaag wordt hij aan de tand gevoeld over de problemen bij de Belastingdienst. Het devies: vooral geen fouten maken. Verslaggever Laurens Kok is aanwezig en twittert live mee.

Oppositiepartijen hebben Wiebes aan het begin van het debat over de problemen bij de Belastingdienst onmiddellijk het vuur aan de schenen gelegd. Zij eisen dat Wiebes ambtelijke correspondentie openbaart. Daaruit zou blijken dat er op Financiën kennis was dat er grote risico’s kleefden aan de omstreden vertrekregeling. Wiebes weigert echter de Kamer die stukken te sturen, met een beroep op de Grondwet. Bovendien zegt hij deze stukken zelf niet te hebben gelezen en is hij dat ook niet van plan te doen, omdat een commissie van wijzen daar al onderzoek naar heeft gedaan. Een door CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt afgedwongen schorsing van het debat bracht Wiebes niet op andere gedachten.

Volgens de bewindsman heeft hij nooit een vertrekregeling besteld. ,,Het moest een werkbedrijf zijn. Ik heb niet voor mogelijk gehouden dat het concept van een werkbedrijf kon uitmonden in een vertrekregeling." De oppositie reageerr daar verbaasd op. ,,Heeft dan niemand een keer tegen u gezegd: we zijn bezig met een vertrekregeling?", vraagt Carola Schouten (CU).

Wel gaat Wiebes uitzoeken of er fouten zijn gemaakt met de beveiliging van de financiële en persoonlijke gegevens van belastingbetalers. Voor hem is nog niet gebleken dat er ook echt iets mis is, maar hij vindt wel dat hij achter de signalen aan moet gaan. Volgens het tv-programma Zembla heeft de Belastingdienst de financiële en persoonlijke gegevens van 11 miljoen belastingbetalers en 2 miljoen bedrijven onvoldoende beveiligd in de periode van 2013 tot 2016. Kamerleden vragen zich af waarom signalen van misstanden bij de Belastingdienst wel binnenkomen bij de pers, maar niet bij de staatssecretaris. Wiebes maakt daar weinig woorden aan vuil: ,,Als er signalen zijn, moet je er achter aan."

Oppositiehengst Omtzigt

Dat Omtzigt de dans leidt is niet verwonderlijk. Het is voor een belangrijk deel aan zijn vasthoudendheid te danken dat politiek Den Haag zich nu al maanden bekreunt om de uit de hand gelopen reorganisatie bij de Belastingdienst die onder Wiebes' verantwoordelijkheid plaatsvindt. Omtzigt deed zijn bijnaam 'oppositiehengst' alle eer aan door de VVD'er vraag op vraag te blijven stellen. Net zolang tot de ravage die de al te riante vertrekregeling bij de fiscus had aangericht in het volle daglicht kwam te staan. 

In Kamervragen die Wiebes gisteravond voor het cruciale debat van vandaag beantwoordde zette Omtzigt de toon: ,,Heeft u gelogen?”, vroeg de CDA’er hem op de man af. ,,Nee”, antwoordde Wiebes.

Waarschuwing

Ambtenaren moeten volgens Wiebes vrijelijk waarschuwingen kunnen uiten zonder zelf onderwerp te worden van parlementair debat. Wiebes ontkent overigens dat een cruciaal memo van een topambtenaar hem ooit heeft bereikt. Daarin werd gewaarschuwd dat de vertrekregeling ertoe zou leiden dat de Belastingdienst zichzelf een hoge boete moest opleggen omdat de gouden handdrukken die werden uitgedeeld als een verkapte vut-regeling zou moeten worden aangemerkt. 

Wiebes ging in oktober al diep door het stof. Hij erkende dat er van alles fout was gegaan. ,,Dit soort besluitvorming is onacceptabel en mag niet meer voorkomen'', zei hij. Na lang aandringen van de Kamer erkende hij bovendien onvoldoende in control te zijn geweest. Wiebes greep vervolgens hard in: de Belastingdienst werd door hem onder curatele geplaatst en de directeur-generaal, Hans Leijtens, vloog de laan uit.

Het is volgens hem niet de schuld of het probleem van vertrekkers. Hij riep op de loyaliteit van die medewerkers niet in twijfel te trekken. 

Continuïteit

Maar daarmee is de gifbeker nog niet leeg. Een rapport van de oud-topambtenaren Hans Borstlap en Tjibbe Joustra concludeert dat de continuïteit van de belastinginning in het geding is; alarmerend voor een dienst die dagelijks één miljard euro ophaalt. Wederom is het Omtzigt die vanuit de oppositie de bal keihard op Wiebes afvuurt. Maar schiet hij ook raak?

Andere oppositiepartijen lijken te aarzelen. En ook coalitiepartner PvdA is terughoudend. Er is geen duidelijk bewijs dat Wiebes steken heeft laten vallen die hij de Kamer nog niet heeft gemeld.

Bronnen rondom de staatssecretaris stellen dat Wiebes sowieso geen motief had om risico's te negeren. De reorganisatie pakte immers heel anders uit dan Wiebes had beoogd. Anders had hij wel ingegrepen.

Weer VVD'er

Bij de VVD kijken ze met lede ogen toe hoe voor de tweede keer in twee weken een liberaal kabinetslid in problemen is. Dat de verkiezingen uitnodigen tot een politiek nummertje speelt zeker een rol, maar dat Wiebes hetzelfde lot wacht als Van der Steur wordt ondenkbaar geacht.

Doorslaggevend kan het besef zijn dat de murw gebeukte Belastingdienst nu vooral gebaat is bij rust. De nieuwe topman Jaap Uijlenbroek wees de Tweede Kamer er dinsdag nog eens fijntjes op dat de voortdurend negatieve aandacht zwaar drukt op het gemoed van het personeel bij de fiscus. Die boodschap leek aan te komen: een dienst die zorgt dat scholen en ziekenhuizen betaald kunnen worden, zet je niet in de waagschaal.

Nieuw debat

De Tweede Kamer gaat zich volgende week in een speciaal debat buigen over mogelijke misstanden bij de Belastingdienst rond de beveiliging van gegevens. Daarbij moet Wiebes opnieuw op het matje komen.