Wijze lessen van een stille kracht

VIDEOParide Taban (82) krijgt vanochtend een plek in een illuster rijtje: Nelson Mandela, Desmond Tutu en Malala Yousafzai. De Zuid-Soedanese emeritus-bisschop ontvangt de prestigieuze Roosevelt Four Freedoms Award. 

Taban wordt in het bijzijn van koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Beatrix onderscheiden voor zijn onvermoeibare inzet voor vrede in het door burgeroorlog gesloopte Zuid-Soedan. 

Een kleine man die ondanks zijn zichtbare vermoeidheid veel lacht. Taban is verbaasd dat hij de avond tevoren nog met een ambulance naar het ziekenhuis werd gebracht wegens een zeer lage hartslag. ,,Het was vlakbij. Ik had best kunnen lopen.'' Lopen, zoals de mensen van verre naar het in 2005 door hem gestichte Kuron Peace Village komen lopen. Een vredesdorp in het dunbevolkte zuidoosten van Zuid-Soedan, tegen de grens met Ethiopië. Lopen, zoals zijn oom. Die droeg hem, toen Taban nog een klein jongetje was, dagenlang op de schouders om de oorlog te ontvluchten. 

Het waren die onophoudelijke gevechten in het door stammenoorlogen geteisterde noordoosten van Afrika die hem inspireerden tot de Vredesacademie, een neutrale plek waarin hij jongeren van verschillende etnische komaf gezamenlijk laat leren en werken. De gedachte: als ze elkaar leren kennen, kunnen ze conflicten (die vaak beginnen over het gebruik van de graslanden voor het vee) uitpraten zonder dat er wéér een cyclus van geweld losbarst. Samen met de Nederlandse vredesorganisatie PAX sleutelt de voormalige automonteur en horlogemaker aan wederzijds vertrouwen. Eens zal dat de basis zijn van een duurzaam vredesproces dat nu nog ver weg lijkt.

Volledig scherm
Bisschop Paride Taban uit Zuid-Soedan, met de Britse theologe Karen Armstrong en koningin Maxima tijdens de uitreiking van de Four Freedoms Awards. © ANP

Praktisch

Volledig scherm
Zuid Sudanese bisschop Paride Taban. © Roberto Maldeno

Deze door paus Johannes Paulus II gewijde bisschop heeft een praktische inslag. Taban laat wegen aanleggen en bruggen bouwen met zijn Nederlandse donateurs en weldoeners. Deze bisschop heeft rijbewijzen voor de grootste vrachtwagens en mag - als God even de andere kant opkijkt - graag langs de landingsbaan scheuren dat zijn vredesdorp bereikbaar maakt. 

,,Hij wast zijn handen even makkelijk in dieselolie als in wijwater'', schreef journalist Paul de Schipper ooit over hem. In Zuid-Soedan wordt de bisschop aanbeden vanwege zijn heroïsche ontsnapping in 1988 uit de door rebellen belegerde en uitgehongerde stad Torit. Taban trotseerde bommen en granaten en keerde terug met een gehavend konvooi hulpgoederen. 

,,Toen ik daar aankwam, waren de mensen uitgelaten. ‘Bisschop, nu je gekomen bent gaan we niet dood’, riepen ze. Ik huilde van vreugde, maar de mensen begrepen dat niet. Ik mocht niet huilen. ‘Als jij huilt, is er geen hoop meer’, zeiden ze. ‘Je ontmoedigt ons. Ik veegde de tranen van mijn gezicht en voegde me bij hen.” Het jaar daarop viel Torit alsnog.

Zoals alles lijkt te vallen in Zuid-Soedan. Hoeveel doden nog? De Amerikaanse regering verklaarde onlangs dat het geduld met het land op is. De hulpkraan gaat dicht, en dat is een enorme klap voor de mensen die afhankelijk zijn van die hulp. Oud-minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking had het vorig jaar, na een bezoek aan een vluchtelingenkamp, ook helemaal gehad met de machthebbers in Zuid-Soedan. De minister noemde ze zelfs ronduit ‘klootzakken’.

Volledig scherm
Bisschop Paride Taban (links) tijdens een bemiddelingspoging in 2014 met rebellenleider David Yau Yau (tweede van rechts). © Getty Images

'Niet alleen ik, ik, ik'

Taban luistert. Weet dat hij geen politieke uitspraken kan doen. De bisschop wil Ploumen niets kwalijk nemen. ,,Ze zei wat ze voelde. Misschien heeft ze veel onrecht, hebzucht en onwetendheid gezien. Daarom is onderwijs zo belangrijk. Van de kleuterschool tot aan volwassenenonderwijs. Dat mensen leren dat er een ‘hij’ en ‘zij’ zijn. Een niet alleen ‘ik, ik, ik’. Je bouwt een natie op als je oog hebt voor de ander.”

Buitenstaanders kunnen moedeloos worden van Zuid-Soedan, maar Taban zal de hoop nooit opgeven. Nee, hij zal tijdens zijn leven geen vrede meer meemaken. Ja, hij doet er wel alles aan om volgende generaties voor te bereiden op die vrede. ,,Laten we hoop putten uit Rwanda en Zuid-Afrika”, zegt Taban. ,,Verzoening bestaat.” De bisschop heeft zijn eigen gebed. Het is een lange lijst sleutelwoorden en wijsheden die behulpzaam kunnen zijn. Daarbij: liefde, geduld, vrede, mededogen, nederigheid. Ook belangrijk: ,,Als je ongelijk hebt, heb je geen enkele reden om boos te worden.''

Het brengt hem op een zoveelste parabel. Eens vloog hij met zijn moeder terug uit Congo (DRC) waar hij net tot bisschop was gewijd. Onderweg kreeg het toestel ernstige problemen. “We dachten dat we zouden neerstorten. Doodsbange passagiers sprongen op en neer. Ze schreeuwden. Ik keek naar mijn moeder die bewegingsloos op haar stoel bleef zitten. Uiteindelijk konden we toch landen. Ik vroeg haar hoe ze zo kalm kon blijven in de paniek. 'Ik had alleen ogen voor jou', zei ze. 'En voor al die mensen in het vliegtuig die voor jou naar de inwijding zijn gevlogen'. Degenen die schreeuwden en sprongen aan boord waren degenen die alleen aan zichzelf dachten. Geen oog voor de ander. Dit is het probleem van deze wereld. Iedereen denkt alleen aan zichzelf. Als je je alleen om je eigen belang bekommert, zul je het ook altijd moeilijk hebben met jezelf. Als je daarentegen geeft om anderen en meeleeft met mensen die echt lijden, zul je merken dat het wel meevalt met jouw problemen”.

Volledig scherm
De Vredesacademie in Kuron waar Paride Taban jongeren van verschillende etnische komaf gezamenlijk laat leren en werken. Foto: Eva Gerritse © Eva Gerritse

En de onderscheiding? ,,Ik ben zeer vereerd, maar hij is niet voor mij. Hij is voor alle mensen in Zuid-Soedan die met mij hebben gehuild. Ik was ooit in Israël waar ze me zeiden dat Afrikanen nooit goede herders voor hun volk konden zijn. 'Waarom?' vroeg ik. 'Een herder moet altijd voorgaan', zeiden ze. De schapen volgen hem. Ik antwoordde: 'Als Jezus in Afrika had geleefd zou hij nooit hebben gesproken over het verloren schaap; Afrikaanse herders lopen niet vóór de kudde, maar erachter. Ze blijven bij de zwakste dieren die moeilijk meekunnen. Dat is waar het om draait in het leven.”

Eindeloze gevechten

Toen Zuid-Soedan in 2011 na decennia van strijd onafhankelijk werd, was de hoop op langdurige vrede van korte duur. Salva Kiir van de Dinka-stam werd president. Hij ontsloeg vicepresident Riek Machar van de rivaliserende Nuer-stam om omdat die een complot tegen hem zou beramen. Zo begonnen eindeloze en wrede gevechten tussen de grootste bevolkingsstammen in Zuid-Soedan. Inmiddels is het land het speelveld van milities, terroristen en criminelen. Een groot deel van de bevolking vluchtte, land wordt onvoldoende bewerkt, honger en wetteloosheid heersen. Zuid-Soedan heeft oliebronnen, maar de helft van de opbrengst wordt besteed aan wapens en soldij.

  1. Vredespaleis wil uniek pact tussen wereldreligies

    Vredespa­leis wil uniek pact tussen wereldreli­gies

    Het Vredespaleis in Den Haag werkt aan een historisch vriendschapsverdrag tussen de belangrijkste wereldreligies. Het is de bedoeling dat de religieuze wereldleiders als de paus, groot-moefti en dalai lama, in juni 2020 naar het Vredespaleis komen om de zogeheten 'declaration of friendship' te ondertekenen, kondigden The Carnegie Foundation en Elijah Interfaith Institute vandaag aan. Die organisaties werken aan het bevorderen van de wereldvrede.
  2. 'Controle op wapendoorvoer via luchtvracht Schiphol rammelt'

    'Controle op wapendoor­voer via lucht­vracht Schiphol rammelt'

    De controle op de doorvoer van luchtvracht op vliegveld Schiphol rammelt. Meerdere cargobedrijven en doorvoerbedrijven die de zendingen moeten regelen en controleren, doen dat niet goed. Daardoor kunnen onder meer ladingen met militaire goederen, onderdelen en andere strategische spullen via Schiphol worden doorgevoerd naar landen waartegen een wapenembargo geldt, zoals Rusland en Saudi-Arabië. Dat meldt de Groene Amsterdammer na eigen onderzoek.