Koning Willem-Alexander en koningin Maxima leggen een krans op het Nederlandse ereveld in Jakarta. © ANP

Woede bij Indische Nederlanders: ‘Onze ouders draaien zich om in hun graf door excuses koning’

VIDEODe Federatie Indische Nederlanders (FIN) is ‘onaangenaam verrast en diep getroffen’ door de excuses die koning Willem-Alexander vanochtend in Indonesië heeft aangeboden voor het Nederlandse geweld bij de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië. ,,Onze ouders zouden zich omdraaien in hun graf bij het horen van dit nieuws”, briest woordvoerder Michael Lentze.

Sebastiaan Quekel 10-03-20, 10:28 Laatste update: 13:16

De discussie over de excuses roept al langere tijd veel woede op bij de Indische en Molukse gemeenschap in Nederland. Zij wijzen naar de Bersiap-tijd, een periode na de Japanse capitulatie waarin Indische Nederlanders, Europeanen, Molukkers en Chinezen slachtoffer werden van martelingen, verkrachtingen en moordpartijen door Indonesiërs. Naar schatting 15.000 tot 30.000 Nederlanders werden gedood.

Totale verrassing

Voor de Federatie Indische Nederlanders komen de excuses dan ook ‘als een totale verrassing’. ,,De speech die de koning gaf is ook nog eens vreselijk ongepast en schofferend’’, briest Lentze. ,,Er wordt nu schaamteloos voorbijgegaan aan het leed en verdriet van Indisch Nederland, een groep die zwaar heeft geleden onder Indonesische terreur.’’

De federatie vindt het zeer bedenkelijk dat de koning onderdeel is geworden van een beladen onderwerp. Ze wijst erop dat dit bij slachtoffers en nabestaanden zeer gevoelig ligt. Het onafhankelijke onderzoek dat nog loopt naar het geweldsgebruik in de naoorlogse dekolonisatie in Nederlands-Indië wordt nu bovendien ‘politiek beïnvloed’. ,,Pas als de resultaten bekend zijn,moet naar excuses worden gekeken”, zegt Lentze. ,,Wat nu als uit het onderzoek iets totaal anders naar voren komt? Dan staat ons land echt voor paal.”

Wat nou als blijkt dat Nederland helemaal geen zware oorlogsmisdaden heeft begaan? Dan staat ons land echt voor paal
Michael Lentze, woordvoerder Federatie Indische Nederlanders

Het onderzoek wordt gedaan door het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies.

Handen wassen in onschuld

Helaas laat de Nederlandse regering deze groep opnieuw in de kou staan
Michael Lentze, woordvoerder Federatie Indische Nederlanders

Volgens de federatie wast Indonesië al tientallen jaren de handen in onschuld. Tot op heden is over Indonesische oorlogsmisdaden altijd gezwegen, terwijl ‘vermeende Nederlandse oorlogsmisdaden’ uit dezelfde periode in het publieke debat wel breed zijn uitgemeten. ,,Onze ouders zouden zich omdraaien in hun graf bij het horen van dit nieuws, een groep die de Indonesische slachtpartijen maar ternauwernood wist te overleven. Helaas laat de Nederlandse regering deze groep opnieuw in de kou staan.”

FIN-voorzitter Hans Moll liet vlak voor het staatsbezoek van de koning al weten dat hij de oproep van GroenLinks en SP voor excuses aan Indonesië een schoffering vond voor de Nederlandse slachtoffers en voor de militairen die hen moesten beschermen. Volgens Moll gingen de partijen voorbij aan de terreur tegen een grote groep (Indische) Nederlanders. Volgens Moll is het gevoel van miskenning groot, vooral onder de laatste nog levende slachtoffers en hun nabestaanden.

Twee weken geleden riep FIN de Nederlandse regering al op om tijdens het staatsbezoek aan Indonesië aan te dringen op erkenning en excuses voor oorlogsmisdaden die Indonesiërs zelf begingen tegen weerloze (Indische) Nederlanders. Daarover is volgens de federatie altijd gezwegen. ,,Een dolksteek in de rug, zo voelt het voor hen. We hopen dat Indonesië ooit eens tot inkeer komt”, besluit Lentze. De federatie zal vandaag opnieuw een oproep aan het kabinet doen om aan te dringen op excuses.

Indisch Herinneringscentrum

Volgens directeur Yvonne van Genugten van het Indisch Herinneringscentrum in Den Haag zijn de excuses een ‘mooi gebaar en een goede stap.’ Dat geldt ook voor de felicitatie aan Indonesië door de Nederlandse vorst met de viering van 75 jaar onafhankelijkheid. Er is immers lang discussie geweest over wanneer die onafhankelijkheid nu eigenlijk inging, in 1945 toen ze door Soekarno werd uitgeroepen, of in 1949 toen Nederland de soevereiniteitsoverdracht tekende.

Van Genugten hoopt dat de uitspraken van de koning de weg verbreden naar meer uitwisselingen van verhalen en ervaringen van beide kanten, juist ook omdat de verontschuldiging en felicitatie verschillend zullen worden ontvangen door diverse groepen in de samenleving. Ze benadrukt dat we oog moeten blijven houden voor al het leed dat (Indische) Nederlanders tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië en de zeer roerige tijd daarna hebben ondergaan. Zo hadden ze soms zwaar te lijden van met name losse strijdgroepen, zogenoemde pemoeda’s tijdens deze Bersiapperiode. Maar “je moet èrgens beginnen” met de definitieve ontspanning, zegt Van Genugten.

Veteranen

Het Veteranen Platform respecteert eveneens het gebaar van de koning, zegt de voorzitter, brigade-generaal buiten dienst Hein Scheffer. ,,Excuus aanbieden opent de weg naar heling; heling waarvan ik de hoop uitspreek dat alle betrokkenen aan beide zijden - strijders en nabestaanden - deze moeilijke tijd in onze geschiedenis een plekje in hun leven kunnen geven”, aldus Scheffer namens het platform. Hij doelt hier niet speciaal op veteranen, maar op een veel bredere groep, waaronder de Indische Nederlanders.

In de ogen van het Veteranen Platform is de kwestie vooral “actueel geworden omdat politici in het reine willen komen met ons koloniale verleden”, zegt Scheffer. ,,Militairen aan beide zijden zijn dat stadium al lang voorbij. Over en weer respecteren Nederlandse en Indonesische oud-strijders elkaar en worden elkaars herdenkingen bijgewoond en kransen gelegd. Bij jonge en actief dienende veteranen speelt het al helemaal niet en is de relatie uitstekend.” Er zijn echter wel enige uitzonderingen, aldus Scheffer.

De gevoelens van Indië-veteranen, destijds vaak heel jonge mannen die werden uitgezonden, zijn in het verleden als een van de hindernissen gezien voor het aanbieden van verontschuldigingen.

Partijen in de Tweede Kamer vinden het gepast dat de koning excuses heeft gemaakt aan Indonesië. ,,De koning heeft ons met z’n excuses voor geweldsontsporingen tijdens de koloniale oorlog (...) aangenaam verrast”, twitterde Sadet Karabulut van de SP.

,,Gepast dat de koning uitspreekt dat Nederland verantwoordelijkheid neemt voor deze donkere periode in onze geschiedenis. Nederland kan moeilijk andere landen aanspreken op misstanden als we onze eigen wandaden niet onder ogen durven te komen”, laat Sjoerd Sjoerdsma (D66) weten.

Ook CDA’er Harry van der Molen vindt de woorden passend. ,,Met excuses voor buitensporig geweld zet de koning een streep onder eerdere spijtbetuigingen van de Nederlandse regering in het verleden. Het is nu zaak dat Nederland en Indonesië hun blik op de toekomst richten.”

Lilianne Ploumen van de PvdA noemt de spijtbetuiging ‘belangrijke en betekenisvolle woorden. We moeten onze eigen geschiedenis onder ogen zien.’

Kijk hier naar de excuses van de koning: