Volledig scherm
© Ruben L. Oppenheimer

'Zet Zwarte Piet in museum en ga hem dáár bezichtigen'

INTERVIEWWeggehoond, intens gehaat en bedreigd. En toch zullen ze - zeggen ze - ook dit najaar de strijd tegen Zwarte Piet niet staken. 'Sommigen begrijpen het niet, maar heel Nederland wordt hier beter van'. Het eerste interview met drie drijvende krachten achter de afschaffing van Zwarte Piet.

Volledig scherm
© AD

Over 4 jaar is Zwarte Piet weg. Zegt Kitty Balker. ,,Misschien zelfs eerder,'' denkt Mitchell Esajas. ,,2 jaar.'' En Kitty gaat ervan uit dat heel Nederland zich 'over 8 jaar' dood schaamt. ,,Zo van: hoe hebben we dit óóit normaal kunnen vinden?'' Jerry Afriyie: ,,Sterker. Over 10 jaar staat onze premier de afschaffing van Zwarte Piet in het buitenland als Hollands succes te verkopen. Zó, ladies and gentlemen, gaan wij in Nederland om met de gevoelens van minderheden.''

'Rutte arrogant'
Jerry, na een pauze: ,,Niet deze premier natuurlijk. De volgende. Deze begrijpt het niet.'' Kitty: ,,Mark Rutte is één brok arrogantie.'' Jerry: ,,Premier van witte Nederlanders.'' Kitty: ,,Wakker worden, Mark. 2015!''

Sinds het debat is losgebarsten over de vraag of Piet racistisch is, figureren er vooral BN'ers aan tv-tafels om voor verandering te pleiten. Paul de Leeuw. Tanja Jess. Peter R. de Vries. Maar wie zijn de echte krachten achter de strijd tegen Zwarte Piet? De mensen achter de aangiften, rechtszaken en demonstraties? Wat drijft hen? En waarom, o, waarom is er geen compromis mogelijk?

Niet makkelijk
Een paar van hen zeggen erover te willen praten, maar makkelijk is het niet. Kitty zit in Suriname, dus spreekt via de telefoon. Simone Zeefuik van Decolonize Dutch Media haakt op het laatste moment af, omdat ze de krant niet vertrouwt. En in het kielzog van Jerry loopt een cameraman mee die het hele gesprek opneemt.

De sfeer van het interview is kalm: 'we blijven het uitleggen, totdat iedereen het begrijpt'. Alleen Kitty valt even uit. Ze noemt Holland, als het over bedreigingen gaat, 'een verschrikkelijk eng land'. ,,Als je ziet wat mensen me toewensen. De meest gruwelijke dingen. Dat ik beschoten moet worden, neergestoken, verkracht door Sinterklaas.''

Geen quick fix
Veel vragen worden heen en weer geketst: ze houden niet van een quick fix. Ook niet op die ene kwestie die inmiddels De Bijenkorf, minister Asscher, NTR en wie weet nog meer uit de slaap houdt. Welke piet deugt volgens de anti-pieten dan wél?

,,Niet aan ons,'' reageert Kitty. ,,Wij zeggen alleen: hij moet weg.'' Jerry: ,,Wat we niet willen is dat mensen omdat ze 'het gedram' zat zijn, maar iets aan Piet gaan aanpassen. Dat is plastic change. Cosmetische verandering. Dan hebben mensen niks geleerd.''

Mitchell: ,,Zo'n Bijenkorf. Met die gouden pieten. Die brengt naar buiten dat goud zo goed bij het bedrijfsimago past. Niks over dat Zwarte Piet een racistische figuur is. Dat bedoelen we: nul komma nul inzicht. Of De Bijenkorf heeft het wel, maar is bang klanten te verliezen.''

Volledig scherm
© AD

Jullie 'drammen' om verandering en als die verandering komt, is het niet goed.

Jerry: ,,Omdat Zwarte Piet maar één ding is.''

Mitchell: ,,Een symbool. Van institutioneel racisme.''

Jerry: ,,Wij willen het hebben over alles waar Zwarte Piet voor staat. Dat er in Nederland te weinig oog is voor de pijn van de nazaten van tot slaaf gemaakte mensen, te weinig oog is voor dat verschrikkelijke deel van die 'gouden eeuw'.''

Kitty: ,,Die geen gouden eeuw was, maar een plundereeuw. Een tijd van onderdrukking, mishandeling, moord. Ik ben in Afrika langs de slavenroutes geweest. Afbeeldingen van slavenschepen: precies de pietenboten.''

Mitchell: ,,Zwarte mensen als inferieur, blanke mensen als superieur. Dat is eeuwen zo'n normaal gedachtegoed geweest dat iets daarvan nog steeds in onze maatschappij zit.'' Hij haalt er een powerpointpresentatie bij die hij vaak bij lezingen laat zien. Citaten van grote denkers Kant, Voltaire en David Hume. ,,Dit schreef Hume: 'Negers zijn van nature inferieur ten opzichte van blanken'.''

En hoe dit alles volgens hen dan doorwerkt. Mensen met een kleur worden er nog altijd vaker uitgepikt door de politie. Ze zijn vaker werkloos. Ze worden minder vaak voor sollicitaties uitgenodigd.

Jerry: ,,Veel Nederlanders willen het nog steeds niet weten, maar als het om racisme gaat is het hier klein Amerika.''

'Het bewustzijn' moet 'vergroot'. Dat kan bijvoorbeeld via zo'n 'herstelfonds' voor slavernij.

Jerry: ,,Als het over zo'n fonds gaat, doen mensen altijd lacherig. Alsof ik aan het leed van mijn voorouders wil verdienen. Nee. Het gaat om het aanleggen van een fonds waaruit bijvoorbeeld beter geschiedenisonderwijs kan worden betaald. Met meer aandacht voor de zwarte kant van de gouden eeuw.''

Heeft Rutte dan toch niet gelijk over jullie strijd? Dat het jullie niet om de kleur van 'het ventje' gaat?

Jerry: ,,Het is én én. Er moet eerst oog komen voor racisme. En als dat er is, verandert Piet vanzelf. Dan zien Nederlanders het heus wel: zo'n figuur hoort in een museum. En als mensen hem dan toch nog missen, gaan ze hem daar maar bezichtigen.''

Sommigen willen jullie tegemoetkomen. Maar jullie zeggen niet: 'doe het zo'.

Jerry: ,,Het helpt in elk geval niet als je zegt: 'dan doen we maar een páár zwarte pieten'. Twee, net zo racistisch als twintig. Oké, één advies dan. Wat zou erop tegen zijn als Sinterklaas elk jaar per brief mensen uitnodigt om te helpen? Kinderen. Maar ook vaders, moeders, oma's. Niet in een gek kostuum, maar gewoon.''

Volledig scherm
© AD

Apengeluiden
Jerry, die op zijn 11de vanuit Ghana naar Nederland kwam, kreeg al vroeg met discriminatie te maken. Apengeluiden op het voetbalveld bijvoorbeeld.

,,Mijn moeder riep me op me er niks van aan te trekken. 'Be a king,' zei ze dan.'' Bij Kitty, die in Nederland werd geboren, 'groeide langzaam het besef dat iets niet klopte'. ,,Ik heb vroeger altijd sinterklaas gevierd. Snoep, cadeautjes; welk kind wil dat niet? Maar ergens had ik er al een bittere smaak bij. Het was uiteindelijk mijn Amerikaanse vriend die mijn ogen over Piet opende toen ik 18 was: 'Pikken jullie deze shit?'.''

Alternatief feest
Mitchell, eveneens hier geboren, vierde ook sinterklaas. ,,Ik ben pas later veel over de ongelijkheid in de samenleving na gaan denken. Toen ik een van de weinige zwarte jongeren was op het gymnasium en op de universiteit. Hoe kan dat, vraag je je dan af.'' Kitty houdt haar dochter op 5 december thuis. Ook Jerry doet dat met zijn jongste kind. Jerry: ,,Zij gaat naar een alternatief feest zonder zwarte pieten.''

De drie zien een knip tussen hun generatie en de vorige generatie die het debat minder opzochten. Dat had bijvoorbeeld te maken met minderwaardigheidsgevoelens, die nog lang doorsijpelden. Kitty: ,,Witte Nederlanders zeggen altijd: 'De slavernij, pfff, zo'n tijd geleden.' Maar mijn oma's moeder was de dochter van een slavin.''

Mitchell: ,,Onze ouders waren daarnaast nog geboren en getogen in Suriname. Daar waren dingen als gehoorzaamheid, nederigheid en respect voor autoriteiten heel belangrijk.'' Jerry: ,,En vergeet niet: de vorige generatie was vooral bezig met overleven. Zorgen dat hun kinderen het hier goed hadden. Goed onderwijs, goede baan, goede toekomst. Wij willen meer: we eisen dat we als volwaardig burger worden behandeld.''

Zo Nederlands als maar kan
Zij drieën zijn 'zo Nederlands als maar zijn kan'. Jerry snapt er 'dus' niks van als mensen hem toebijten dat hij terug moet naar zijn eigen land. ,,Sommige Nederlanders begrijpen nog niet waar wij mee bezig zijn. Wie wil in een land wonen waar discriminatie onder het tapijt wordt geveegd?''

,,Eigenlijk,'' zegt Mitchell, verdienen álle anti-pieten aanmoediging. Van álle Nederlanders. ,,Veel van wat we nu doen, hebben we híér geleerd. Kritisch nadenken. Ons uitspreken. Onze rechten kennen. Wij zijn een product van deze samenleving.''

poll

Welk team kies jij?

  • Friet (41%)
  • Patat (59%)
53503 stemmen