Volledig scherm
© Shutterstock

Zo help je als ouder je kind bij het maken van een studiekeuze

Een geschikte vervolgopleiding kiezen, daar hebben nogal wat tieners slapeloze nachten van. En in de categorie ‘gedeelde smart’: hun ouders ook.

Het was een close escape voor Anne, destijds 17 jaar. ,,Uit beroepskeuzetesten bleek dat Anne behulpzaam is, zo ontstond het idee dat ze onderwijsassistent zou worden’’, vertelt haar moeder Ingrid Henssen uit het Limburgse Beek-Genhout. ,,Het was een soort hype onder haar vriendinnen en op de middelbare school. Ik had mijn twijfels: ik had Anne nog nooit horen dagdromen over het onderwijs. Wel over muziek.’’

Twijfelen

Onderwijsbeurs Zuid op 28 en 29 september

In september barst het open dagen- en onderwijsbeursseizoen weer los. Wil jij (en je ouders) alles weten over opleidingsmogelijkheden? Op 28 en 29 september krijg je antwoord op al je vragen tijdens de Onderwijsbeurs Zuid in Eindhoven. Je vindt in het Beursgebouw ruim honderd (onderwijs)instellingen uit Nederland en daarbuiten die helpen bij het vinden van de juiste studie. Op de beurs zijn studieadviseurs, die je in een persoonlijk gesprek verder kunnen helpen bij het zoeken naar de juiste opleiding. Verder vertellen studenten van verschillende universiteiten, hogescholen en mbo-opleidingen tijdens de domeinvoorlichting over verschillende studierichtingen. Welke studiemogelijkheden zijn er? En welke interesses en vaardigheden zijn handig om te hebben? Daarnaast vertellen ze uit eigen ervaring over hun studiekeuze.

Bekijk het volledige programma en de deelnemerslijst op onderwijsbeurszuid.nl

Op een open dag, ruim een jaar geleden, was Anne er snel uit: het moest inderdaad onderwijsassistent worden. Tot haar moeder haar meetrok naar een groepje musicerende leerlingen bij een stand van de Popacademie. Moeder Ingrid: ,,We spraken even met een aardige docent en enthousiaste leerlingen van de Popacademie. De zomervakantie vorderde en we hadden de boeken voor de opleiding onderwijsassistent al gekaft toen Anne begon te twijfelen. Twee dagen voor de start van het nieuwe schooljaar kon Anne alsnog auditie doen bij de Popacademie; ze werd glansrijk aangenomen. Na een paar weken zei ze: ‘Mam, dit is het helemaal. Voor het eerst in mijn leven vind ik school leuk.’’

En dat is nog steeds zo, zegt Anne (18) nu, inmiddels een jaar later. ,,Het gaat super, ik begin nu aan het tweede jaar en het is heel gezellig op school.’’ Ze is blij dat ze – weliswaar erg last-minute – haar oorspronkelijke keuze liet varen. Zang en piano zitten immers meer in haar hart dan ‘het onderwijs’. Achteraf, denkt Anne, maakte ze in eerste instantie vooral een ‘veilige’ keuze. ,,Ik wist gewoon niet wat ik moest kiezen. Op school hoorde ik dat het erg moeilijk is om toegelaten te worden tot de Popacademie. ‘Voor jou honderd anderen’, werd gezegd. En ik vroeg mezelf ook af of ik wel goed genoeg was.’’

Moeilijk

Moeder Ingrid is achteraf natuurlijk blij dat ze haar dochter meetroonde naar de Popacademie, maar wijst nog op een ander probleem. ,,Kinderen van 16, 17 jaar zijn nog veel te jong om te kiezen, dat ís ook gewoon hartstikke moeilijk. Misschien heeft een gesprekje aan tafel wel gezorgd voor de definitieve ommekeer bij Anne. Mijn man werkt in de ICT en vertelde aan tafel dat hij ooit piloot had willen worden. Hij heeft het nooit geprobeerd en heeft daar eigenlijk nog steeds spijt van. Zijn boodschap was: volg je hart.’’

Studiekeuzeadviseur

Bij het beluisteren van bovenstaand verhaal over ouderbetrokkenheid vallen ‘Jong Talentencoach’ en studiekeuzeadviseur Ine Linssen van de Studiekeuze Academie twee dingen op. ,,Tieners zitten nog volop in de fase van hersenontwikkeling, dus plannen, organiseren en ver vooruit kijken is lastig. Hierdoor kunnen ze niet alle gevolgen van het kiezen van verschillende studies goed overzien. Ze kiezen vaker voor een ‘kleine beloning op korte termijn’. In termen van studiekeuze: liever kiezen voor een stad dichtbij huis en waar veel vrienden gaan studeren, in plaats van een ‘verre’ stad zonder bekenden, maar waar wel de opleiding wordt geboden die je eigenlijk wilt doen. Of, zoals gemakkelijk bij Anne had kunnen gebeuren, kiezen wat leeftijdsgenoten ook doen en de kans op een afwijzing bij een auditie vermijden.’’

Ten tweede vinden veel leerlingen het lastig naar zichzelf te kijken. Om een goede studiekeuze te maken, moet je eerst jezelf leren kennen, met al je interesses, persoonlijkheid, waardes en talenten. Veel leerlingen herkennen hun eigen talenten nog niet; vaak vinden ze hun vaardigheden vanzelfsprekend. Op school wordt - als het goed is - gewerkt aan talentherkenning en interessegebieden, maar ook thuis kun je daarover praten.’’

Oordeelvrij

En dan vooral niet belerend of in dwingende bewoordingen, dat werkt meestal averechts. Linssen: ,,Als ouder kun je het beste een coachende rol aannemen. Luisteren en oordeelvrij meedenken, daar gaat het eigenlijk om’’, zegt Linssen. En nee, ‘oordeelvrij meedenken’ valt niet mee voor ouders, merkt ze ook bij zichzelf nu haar dochter in 6 vwo zit en voor de keuze staat. Immers: als ouder wil je dat zoon- of dochterlief gelukkig wordt én voor een fatsoenlijk baanperspectief kiest, en die zaken matchen niet altijd. Linssen: ,,Als ouder snel oordelen en te sturend zijn is echt een valkuil. Probeer daarom open vragen te stellen, zoals: ‘Hoe kan ik je helpen?’, ‘Hoe wil je dit aanpakken en met wie?’, of ‘Wat heb je al gedaan dat hielp?’ Je kunt ook iets vertellen over je eigen twijfels toen je voor dezelfde keuze stond. Of door gewoon te zeggen: ‘Vertel, ik luister…’. Met open vragen en luisteren voed je de motivatie al; ze krijgen vertrouwen dat ze het zelf kunnen.’’

Quote

Mijn dochter voelt nu ook de druk toenemen. 'Het wordt nu menens'

Druk

Maar dan nog is het spannend, zegt Linssen, die met haar dochter in 5 vwo al naar diverse open dagen is geweest en veel heeft geïnvesteerd in de studiekeuze. ,,Mijn dochter voelt nu ook de druk toenemen. ‘Het wordt nu menens’, ’’ zegt ze.’’

Die druk om in één keer de juiste studiekeuze te maken is de afgelopen jaren bij ouders én leerlingen sterk toegenomen, merken professionals. Studiekeuzeadviseur Linssen, die ouders en leerlingen onder meer begeleidt met de methodiek van een ‘Jong Talentenspel’, ziet de studiekeuzestress oplopen: ,,Veel leerlingen die in mijn praktijk komen, zeggen het hardop: ‘Dit is een keuze voor de rest van mijn leven’. Natuurlijk kun je dat ook als ouder relativeren, want een kwart van de afgestudeerden werkt anderhalf jaar na het behalen van het diploma al buiten de richting waarvoor ze zijn opgeleid. Maar leerlingen worstelen, zeker sinds de financiering van hbo en wo is veranderd met die druk om in één keer goed te kiezen. De verkeerde studie kiezen kun je afdoen als ‘een vergissing’, maar het is wel een dure vergissing.’’ 

Talenten

Anne Henssen werd dus – vooral door haar moeder – behoed voor zo’n vergissing. Blijkbaar was Anne in het voortraject ‘vergeten’ om groot te dromen en schatte haar moeder haar talenten wel op juiste waarde. Toch is een advies ‘volg je hart’ te simpel, vindt studiekeuzeadviseur Linssen. ,,Mijn advies is om zowel je hart – gevoel en intuïtie – als je verstand te laten spreken. Het verstand praat vaak makkelijker en harder dan je hart, zoals bij het Anne het geval was.

,,Daarnaast kun je met een realistisch beeld van de opleiding en de banen die erbij horen een betere afweging maken. Als je je bij je studiekeuze voornamelijk laat leiden door factoren als ‘beroepsperspectief’, ‘geld verdienen’ en ‘status’ dan kan het nog een lange reis worden naar je diploma. Zorg er dus vooral voor dat de studie je interesseert, aansluit bij je talenten, waarden, ambities en dromen. Dat levert uiteindelijk het meeste geluk en voldoening op.’’

Veel begeleiding

En onderschat bij die keuze je rol als ouder vooral niet, zegt Hermien Miltenburg, ‘de enige oudervoorlichter voor het hoger onderwijs in Nederland’ en zeer actief op het gebied van ouderbetrokkenheid via de website studiekeuzekind.nl. ,,Veel ouders denken dat je een kind van 18 jaar moet loslaten omdat ze volwassen zijn. Nee, juist niet, ze hebben veel begeleiding nodig, waarbij ze natuurlijk wel de ruimte moeten krijgen om eigen keuzes te maken.’’

Speciaal voor ouders en hun kinderen maakte ze onlangs over dit onderwerp een stripboek (gratis te downloaden via studiekeuzekind.nl). Miltenburg: ,,Uit onderzoek blijkt dat leerlingen hun ouders nog altijd als hun belangrijkste bron beschouwen bij het maken van een studiekeuze. Bovendien is studiekeuze, vooral door het steeds toenemende aantal studies én de grotere financiële druk op studeren, echt moeilijker geworden dan een aantal jaren geleden, dus een flinke steun in de rug is zeer welkom. Je kunt als ouder misschien niet inhoudelijk helpen bij een opleiding, maar je kunt je kind wel degelijk helpen met kritisch meekijken en het proces van kiezen.’’

Eerste hulp voor ouders
1. Stimuleer je kind door op tijd te beginnen met oriënteren. Bezoek al in 3 vmbo, 4 havo en 5 vwo diverse open dagen of onderwijsbeurzen.

2. Onderzoek en ontdek waar zijn/haar talenten liggen, bied suggesties en benoem wat ze misschien zelf niet zien. Soms ken je die talenten al, vaak blijkt je kind ook over verborgen talenten te beschikken. Op de middelbare school wordt al aandacht besteed aan talentherkenning en -ontwikkeling. Vraag daarnaar en praat erover.

3. Bied aan om mee te gaan naar open dagen. Een toenemend aantal opleidingen biedt meeloopdagen, proefstudeerdagen of workshops aan waar ook ouders welkom zijn. Inhoudelijk bemoeien met de opleiding is niet nodig, maar het helpt wel als je ongeveer weet wat de opleiding inhoudt. Bovendien proef je de sfeer én leer je de weg kennen voor het geval er een keer iets misgaat.

4. Probeer de gesprekken over de vervolgopleiding luchtig te houden, bijvoorbeeld door wat terloopse vragen aan tafel. De juiste timing is daarbij heel belangrijk, dus niet ’s ochtends vroeg, direct na school of als ze nog moe zijn. Oudervoorlichter Miltenburg: ,,Kies je ‘reigermoment’. Wacht af tot er een gunstig moment is en knoop dan een klein gesprekje aan. Honderd kleine gesprekjes werken vaak beter dan een avond doorzagen.’’

5. Moedig je kind aan om bij open dagen en onderwijsbeurzen gesprekken aan te knopen met studenten (zij geven meestal wat eerlijker antwoorden dan de professionals van de opleiding) en in het dagelijks leven met beroepsbeoefenaren (studiekeuzeadviseur Linssen: ‘Val werkende mensen lastig’). Zo krijgt je kind een beter idee wat de opleiding inhoudt én van het beroep dat daaruit volgt. En stel als ouder je netwerk beschikbaar: misschien kan je kind een dag meelopen met een kennis om te ontdekken wat dat ‘droomberoep’ nu echt inhoudt.

6. Laat je eigen beroep en je persoonlijke wensen/gedachten los. Vind je een opleiding zelf niet zo geweldig, maar loopt je kind te stralen bij de open dag? Dan weet je genoeg.

Meer info: 
studiekeuzekind.nl
studiekeuzeacademie.nl

studiekeuze