Volledig scherm
© VICTOR VAN BREUKELEN

Zorgen om fruittaks: Schouten vergelijkt appels met vlees

Voedingsdeskundigen vinden het onbegrijpelijk dat het kabinet groenten en fruit duurder maakt. Het zou voor mensen met een lager  inkomen de drempel om gezond te eten verhogen. Daarnaast zijn er twijfels over het onderzoek waar minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) zich op baseert.

Quote

We hebben geen onderzoek gedaan naar het effect van btw-verhoging op de groente- en fruitcon­sump­tie

Henk Westhoek, PBL

Het laagste btw-tarief, dat onder meer voor de dagelijkse boodschappen geldt, wordt integraal van 6 naar 9 procent verhoogd. Ook voor groente en fruit. Minister Schouten stelde gisteren dat het verlagen van de btw op groente en fruit 'niet heel effectief' zou zijn om gezond eten te stimuleren. Ze baseert zich echter op onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dat over vleesconsumptie gaat.

PBL-onderzoeker Henk Westhoek: ,,De verhoging van het btw-tarief heeft naar onze verwachting beperkt effect op de vleesconsumptie. Voor vlees wordt de uitspraak van de minister dus onderbouwd door ons onderzoek, maar we hebben geen onderzoek gedaan naar het effect van een btw-verhoging op de groente- en fruitconsumptie."

Een kilo groente per week

Volledig scherm
Jaap Seidell © Dingena Mol

In de Tweede Kamer werd al kritisch gereageerd op de prijsverhoging. Zo vroeg SP-Kamerlid Frank Futselaar Schouten om een onafhankelijk onderzoek naar de effecten van de btw-verhoging op groente en fruit.

Dat het aantoonbaar niet zou werken om prijzen van gezonde voeding lager te houden, is volgens hoogleraar Voedingswetenschap Jaap Seidell van de Vrije Universiteit niet waar. ,,Uit talloze onderzoeken blijkt dat vooral bij de grote groep mensen met een lager inkomen de hoge prijs van groente en fruit een belemmering vormt om het te kopen."

Omgekeerd blijkt dat een lagere prijs gezonde keuzes stimuleert. ,,In eigen onderzoek hebben we de prijs van groente en fruit verlaagd, juist in supermarkten waar veel mensen met een laag inkomen komen. Daar zag je dat mensen per gezin tot wel een kilo meer groenten mee naar huis namen. Best veel", aldus Seidell.

Aantoonbaar effectief

Quote

Vooral bij mensen met een lager inkomen is de hoge prijs van groente en fruit een belemme­ring

Jaap Seidell, hoogleraar Vrije Universiteit

Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) concludeerde vorig jaar in een rapport dat prijsmaatregelen aantoonbaar effectief zijn. Het beleid van verschillende landen, zoals de frisdranktaks in Groot-Brittannië en de vettaks in Noorwegen, werden in het onderzoek onder de loep genomen.

,,Als je de prijs verlaagt, gaan mensen meer groente en fruit kopen. Dat hebben we een paar jaar geleden ook gemeld aan de ministeries van Financiën en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, toen ze aan ons vroegen of prijsimpulsen gezond gedrag stimuleren", stelt Seidell, die in de onderzoeksgroep zat. ,,Supermarkten snappen het al heel lang: lagere prijzen werken."

Hogere inkomensgroep

Seidell benadrukt dat gemiddelde uitkomsten het effect kleiner kunnen laten lijken. ,,Mensen met een hoger inkomen besteden maar een heel klein deel van hun geld aan voedsel, dus voor hen maakt een prijsverschil niet zoveel uit. Of spruitjes nou 80 cent of een euro kosten, ze kopen ze wel. Maar juist voor mensen die minder te besteden hebben maakt het wél echt uit. Zij besteden in verhouding een veel groter deel van hun geld aan voeding."

Uit 
cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de prijzen van groente en fruit al jaren stijgen, terwijl de prijs van suiker juist daalt. Seidell herkent deze trend. ,,Snoep is goedkoper geworden en gezonde voeding is relatief duur. Dat geldt niet alleen voor groente en fruit, maar ook voor bijvoorbeeld noten en olijfolie. En er zijn wel goedkopere gezonde producten, maar je hebt erg veel kennis en vaardigheden nodig om van droge linzen een goede maaltijd te maken."

Duurdere frisdrank

Quote

Het afschaffen van btw op groente en fruit zou in Nederland kunnen helpen

Jaap Seidell, hoogleraar Vrije Universiteit

Of het genoeg zou zijn om de btw voor groente en fruit op 6 procent te houden, durft Seidell niet te zeggen. ,,Dat scheelt maar een paar cent bij veel producten."

Hij ziet dan ook meer in een verdergaand beleid. ,,Wat ze onder andere in Hongarije en Denemarken hebben gedaan is goedkope, ongezonde producten zoals frisdrank duurder maken, en die extra inkomsten gebruiken om gezonder voedsel juist veel goedkoper te maken. Het afschaffen van btw op groente en fruit zou in Nederland misschien kunnen helpen.
"

Nederlander eet ongezond

Dat Nederlanders best wat gezonder kunnen eten, blijkt uit cijfers van het RIVM. In 2017 at negen van de tien mensen te weinig groenten en fruit. Ook heeft de helft last van overgewicht, waarbij lagere sociaaleconomische groepen oververtegenwoordigd zijn.