Volledig scherm
© Oppenheimer

1 jaar Trump: Er waren schandalen en rare tweets...

LongreadNog niet eerder is zo veel geruzied en gegrapt over een president dan over Trump het afgelopen jaar. You love him or you hate him. Tijd voor wat nuance. Want hoe deed The Donald het nu eigenlijk echt? 1 jaar, 6 thema's 1 jaar, 6 thema's.

1. Veel gedoe

Quote

Het is een schande dat het Witte Huis een dagver­blijf voor volwasse­nen is geworden

Senator Bob Corker, een kritische partijgenoot van Trump

Niet zijn inspanningen om Amerika weer great te maken, maar het Ruslandschandaal is tot op heden het leidmotief van Trumps presidentschap. Hij heeft het zelf opgestookt: door FBI-directeur James Comey te ontslaan, laadde hij extra verdenkingen op zich. Het leidde tot de benoeming van een speciaal aanklager, die nu graaft in het verleden van Trump en zijn mensen. Ex-campagnemanager Paul Manafort is inmiddels aangeklaagd voor witwassen. En ex-buitenlandadviseur George Papadopoulos heeft de FBI verteld dat het campagneteam al wist dat Rusland e-mails van Hillary Clinton had gestolen maanden voordat ze naar buiten kwamen. Het kan uiteindelijk Trumps positie in gevaar brengen.

Veel problemen ontstonden door gebrekkig personeelsbeleid: Trump moest een batterij mensen ontslaan en had schimmige figuren als Manafort en Papadopoulos nooit moeten aannemen. Zorgen over zijn geschiktheid creëerde hij ook eigenhandig, met vage statements, oorlogszuchtige tweets, en leugens. Een Canadese journalist, Daniel Dale, houdt het nauwgezet bij en telde tot op heden gemiddeld 2,8 onwaarheden per dag.

Trump slaagde er na een uit de hand gelopen demonstratie in Charlottesville zelfs in verwarring te zaaien over zijn houding ten opzichte van die ene groep die niemand pruimt: neonazi's. En er waren de persoonlijke aanvallen, zelfs op mensen in nood als de burgemeester van San Juan na een verwoestende orkaan en de burgemeester van Londen na een aanslag.

Senator Bob Corker, een kritische partijgenoot van Trump, omschreef zijn leiderschap zo: ,,Het is een schande dat het Witte Huis een dagverblijf voor volwassenen is geworden.''

De vrouwen

Religieus rechts hielp Trump aan de macht, in ruil geeft hij christelijke conservatieven een flinke vinger in de Witte Huis-pap. Zo is de klok voor vrouwen relatief onopgemerkt een paar decennia teruggedraaid. Toegang tot zaken als anticonceptie en abortus zijn niet langer vanzelfsprekend, kuisheid is opnieuw in zwang.

Trump trok niet alleen alle financiering in voor internationale organisaties die ter sprake brengen dat een zwangerschap beëindigd kan worden - tot woede van ex-minister Lilianne Ploumen. Hij kleedde ook in eigen land de mogelijkheden voor gezinsplanning uit. Religieuze of anderszins morele bezwaren tegen anticonceptie? Dan mag je als werkgever besluiten dat je werknemers het zonder dekking voor de pil moeten doen in hun zorgpolis.

Anticonceptie zou onder jongeren maar 'riskant seksueel gedrag' in de hand werken, stond in een memo bij het besluit. Financiering voor programma's om tienerzwangerschappen te voorkomen, is ook geschrapt. De - inmiddels opgestapte - minister van Volksgezondheid Tom Price en een van zijn betrokken topmensen zijn fervent voorstanders van algehele onthouding als voorbehoedsmiddel.

Er wordt nog gewerkt aan het stopzetten van overheidsfinanciering voor klinieken die onder meer abortussen uitvoeren - dat oogst verzet in het Congres. De regering van de man die president werd ondanks grote ophef over een tape waarin hij pocht over aanranding, kan dankzij benoemingen van antiabortusactivisten toch al 'ongeboren leven beschermen'. Een 17-jarig meisje in vreemdelingendetentie stapte naar de rechter om te voorkomen dat ze onder druk van de Amerikaanse overheid een baby op de wereld moest zetten. Het goede nieuws voor voorvechters van vrouwenrechten: Trump werkt óók aan de invoering van betaald zwangerschapsverlof.

Nepnieuws

Donald Trump beweert dat hij het grootste slachtoffer ooit is van fake news. Hij bedoelt nepnieuws dat door tegenstanders de wereld in wordt gestuurd om hem te beschadigen. De uitdrukking fake news werd vorige week door de Britse woordenboekenuitgever Collins uitgeroepen tot woord van het jaar. In een gesprek met de bevriende talkshowpresentator Mike Huckabee claimde Trump onlangs dat fake news een van de beste uitdrukkingen was die hij persoonlijk had bedacht.

Trump had net zo goed kunnen zeggen dat hij het vraagteken heeft uitgevonden, reageerde de Amerikaanse nieuwszender CNN. Het station leeft op voet van oorlog met de president sinds diens aantoonbare overdrijvingen over het aantal aanwezigen bij zijn inauguratie. Ook andere media kunnen moeilijk overweg met Trumps brute managementstijl, die grootspraak en bluf niet schuwt.

De 'populairste, intelligentste en slimste president' - allemaal kwalificaties van Trump zelf - vertrouwt alleen nog bevriende journalisten van Fox News, Breitbart News (van zijn ontslagen adviseur Steve Bannon) of The Daily Caller. Sinds zijn aantreden is de nieuwe president door feitencontroleurs al op ruim honderd klinkklare leugens betrapt. Zijn voorgangers logen natuurlijk ook, alleen niet op deze schaal en niet zo doorzichtig.

En nee, Trump is niet de bedenker van de term fake news. Die dateert al van 1890.

Lees verder onder de illustratie

Volledig scherm
© Ruben Oppenheimer

Trumps muur

Een muur langs de Mexicaanse grens blijft een van Donald Trumps luidste verkiezingsbeloften. Wat de Amerikaanse president betreft, komt die muur er, ook al hoeft Mexico niet langer voor de kosten op te draaien. Trump heeft de president van de zuiderburen daarover in augustus stilletjes geïnformeerd.

De Amerikaanse Senaat weigert vooralsnog te tekenen voor de eerste rekening: 1,3 miljard euro. In december staat de omstreden financiering weer op de politieke agenda. Inmiddels hebben zes Amerikaanse aannemers proefmuren neergezet langs de grens. Aan de overzijde daarvan ligt men niet meer wakker van de beledigingen van Trump, die als presidentskandidaat Mexicaanse immigranten wegzette als 'drugsdealers, criminelen, verkrachters en, naar ik aanneem, ook wat goede mensen'.

Er wordt zelfs luchtig gedaan over de typische Trumpclaim dat dit de beste muur ooit wordt: 3.200 kilometer lang en 'niet te beklimmen, niet te ondergraven, niet te doorboren'. Een grapje in de Mexicaanse grensstad Tijuana luidt: 'Hoe hoger zijn muur, hoe langer onze ladder'. Van drugsbaron El Chapo leerden Mexicaanse mensensmokkelaars heel diepe tunnels te bouwen, compleet met liften.

 De totale kosten van de Trump Wall worden geschat op tussen 18 en 51 miljard euro. Ook menig Republikein denkt inmiddels dat dat geld beter kan worden besteed.

De successen

Volledig scherm
© nvt

Tot op heden niet gelukt: de ontmanteling van Obama's zorgstelsel, een belastinghervorming, invoering van een inreisverbod, een betere nucleaire deal met Iran bedingen en genoeg geld loskrijgen voor De Muur. Trump, de zakenman die daadkracht beloofde, heeft nog geen wetgeving van formaat door het Congres gekregen. Terwijl de macht daar toch in handen is van zijn eigen partij.

Dat betekent niet dat hij geen invloed heeft gehad. Hij is wel goed gebleken in regels wegstrepen. Trump schrapte bijvoorbeeld tientallen milieu- en klimaatregels, privacyregels en een wet die het voor consumenten makkelijker maakt rechtszaken te beginnen tegen banken. Hij zette de eerste stappen richting het afschaffen van delen van de Dodd-Frank-wet die banken in bedwang houdt sinds de crisis van 2008. Al die regels zijn lastig voor bedrijven, is het argument. Voor elke nieuwe regel moeten nu eerst twee oude geschrapt worden.

De economie draait ondertussen lekker - al is dat ook een erfenis uit de Obamajaren, net als het succes in de strijd tegen IS. De aandelenbeurs bloeit: de belastingverlaging die Trump belooft, maakt het bedrijfsleven optimistisch. Zijn harde taal over illegale immigratie en een golf aan arrestaties door de vreemdelingenpolitie lijkt het gewenste schrikeffect te hebben. De douane grijpt minder grensoverstekers in de kraag.

Het meest verstrekkende Trump-effect: de president nomineerde een recordaantal federale rechters van rechts-conservatieve snit, onder wie Neil Gorsuch (49), voor het Hooggerechtshof. Zij zullen nog decennia hun stempel op de VS blijven drukken.

Wat nu?

Volledig scherm
© nvt

Hoe ziet de toekomst van deze spraakmakende Amerikaanse president eruit? Wat is de houdbaarheid van een fenomeen als Donald Trump? Drie mogelijke scenario's.

1. Trump triomfeert. Gedragen door gunstige werkloosheidscijfers en aanhoudende euforie op de beurs, lukt het hem de Republikeinse Partij weer op de rails te krijgen. Alsnog komt er een alternatief voor Obamacare, de ziel- togende nationale ziekteverzekering. Trump dwingt Noord-Korea tot concessies en beperkt zijn nachtelijke tweets.

2. Trump moet gaan. Aanklager Robert Mueller komt met onweerlegbare bewijzen en laat nog meer (ex-)adviseurs van de president en ook enige familieleden arresteren op verdenking van crimineel samenspannen met Rusland tijdens de laatste verkiezingscampagne. Een afzettingsprocedure begint.

3. Meer van het zelfde, al raken de Amerikanen wel vermoeid door de herrie en schandaaltjes (dalende populariteitscijfers). Bijvoorbeeld omdat het voor de Trumps lastig blijkt zakelijke en landsbelangen gescheiden te houden. De tussentijdse verkiezingen (midterm elections) van november volgend jaar, waarbij veel Republikeinse Congresleden moeten vechten voor zetelbehoud, kunnen de president maken of breken.

Donald Trump zelf is ervan overtuigd dat hij in 2020 een glorieuze tweede termijn gaat winnen als president van de Verenigde Staten. Dat is zeker mogelijk aangezien de Democraten nog altijd aangeslagen en verdeeld zijn na het verlies van Hillary Clinton.

Volledig scherm
© nvt
Volledig scherm
© nvt
Volledig scherm
© EPA