Volledig scherm
Een toerist in Sri Lanka kijkt, voor het mortuarium van een ziekenhuis, op zijn telefoon. © AP

Bang voor nepnieuws: Sri Lanka legt sociale media het zwijgen op na aanslagen

De Sri Lankaanse autoriteiten hebben, uit angst voor provocerende reacties na de zelfmoordaanslagen van gisteren, de toegang tot veruit de meeste sociale media geblokkeerd. De vrees dat opruiende berichten mogelijk tot meer bloedvergieten leiden, is groot. Het besluit toont ook het gebrek aan vertrouwen in de internetbedrijven, die niet in staat blijken dergelijke inhoud te weren.  

Het besluit van de overheid na de dramatische gebeurtenissen op Eerste Paasdag, waarbij zeker 290 doden vielen en ruim 500 mensen gewond raakten, werd aangekondigd op de officiële nieuwssite van de Sri Lankaanse regering. Het bericht sprak van ‘valse nieuwsverslagen’ en dat deze inhoud meer bloedvergieten zou kunnen uitlokken op het eiland, dat met zijn boeddhistische meerderheid en hindoeïstische, islamitische en christelijke minderheden een lange geschiedenis van etnisch en sektarisch geweld kent. Diensten als Facebook, Whatsapp, Youtube en Instagram gingen op zwart. Twitter bleef wel bereikbaar.

Wat is er fout gegaan?

Quote

We gebruikten deze platformen om elkaar te helpen, maar nu zien we ze als een bedreiging

Ivan Sigal, Global Voices

,,Een aantal jaren geleden gebruikten we deze platformen om elkaar te helpen en hulpverlening te coördineren’’, reageert Ivan Sigal, hoofd van Global Voices. De voorman van de 1400 vrijwilligers tellende internationale organisatie, die wereldwijd rapporteert en publiceert over wat er in de media wordt bericht, noemt het afsluiten van sociale media een ‘veelbetekenend moment’. ,,We zien ze nu als een bedreiging’’, vervolgt Sigal. ,,Als ik Facebook of Whatsapp was, zou ik de tijd nemen om me af te vragen waar het fout is gegaan.’’

Overigens is het niet de eerste keer dat Sri Lanka sociale media het zwijgen oplegt. In maart vorig jaar werden diverse platforms een week lang geblokkeerd. Dit vanwege berichten waarin geweld tegen moslims in centraal Sri Lanka werd bejubeld. Hoe lang de afsluiting van onder meer Whatsapp en Facebook nu gaat duren, is nog onduidelijk. Volgens de overheid zal de sluiting worden verlengd tot het onderzoek naar de bomaanslagen, die drie kerken, vier hotels en een dierentuin troffen is afgerond. 

Makkelijk te omzeilen

De directeur van Netblocks, een private onderneming in Londen, dat toezicht houdt op internetvrijheid en -veiligheid, zegt dat het blokkeren van sociale media na de aanslagen niet helpt. ,,Wat we hebben gezien, is dat het afsluiten van sociale media voor een informatievacuüm zorgt dat eenvoudig door andere partijen kan worden misbruikt’’, zegt Alp Toker. ,,Daardoor kan het juist bijdragen aan de gevoelens van angst en paniek’’. Toker wijst bijvoorbeeld op mensen die willen communiceren met vrienden en familie aldaar.

Ook is het voor internetgebruikers vrij eenvoudig om de overheidsblokkades te omzeilen, door bijvoorbeeld gebruik te maken van een vpn-verbinding. Dat is een techniek waarbij de connectie met het internet via een andere server verloopt, bijvoorbeeld in het buitenland, waardoor de locatie van gebruiker (het IP-nummer) wordt gemaskeerd. De computer of telefoon lijkt zich daardoor eveneens in het buitenland te bevinden, waardoor de blokkade niet langer functioneert.

Tijdens de blokkade van vorig jaar maakten veel Sri Lankanen gebruik van deze methode, zo blijkt uit de analyse van duizenden Facebook-berichten. Onderzoeker en auteur Yudhanjaya Wijeratne pleit daarom voor een andere aanpak van haatdragende berichten door de overheid, zoals betere detectie en het versterken van lokale wetten. Facebook heeft inmiddels laten weten ‘de gemeenschap en het land’ te willen helpen ‘tijdens deze tragische tijd’. ,,Mensen vertrouwen op onze diensten om met hun dierbaren te communiceren en we zijn vastbesloten onze diensten te blijven aanbieden’’, aldus het bedrijf.