Volledig scherm
De Beierse premier Markus Söder op een verkiezingsbijeenkomst in München. © AFP

Dag van de waarheid voor Beieren én Duitsland

Ze kunnen het zelf bijna niet geloven, maar het lijkt er op dat echt gaat gebeuren. De Beierse CSU staat aan de vooravond van een historische verkiezingsnederlaag. Een schok voor Beieren, maar ook voor de rest van Duitsland.

De peilingen liegen niet, hoe lang je er ook naar kijkt. De Christelijk-Sociale Unie, decennialang de alleenheerser in de grootste Duitse deelstaat, staat op een magere 34 procent van de stemmen. 34 procent! Er waren tijden dat het percentage de 70 naderde. Dat maakte partij tot een machtsfactor van belang, vooral omdat ze op landelijk niveau opereert in een unie met de CDU, de partij van Angela Merkel. De deelstaatverkiezingen van morgen gaan daardoor niet alleen over de toekomst van de CSU zelf, maar ook over die van Beieren én die van de rest van het land.

Boemerang

De hoogste chefs, de Beierse premier Markus Söder en partijleider Horst Seehofer, hebben de afgelopen jaren een strategie gevolgd die ze nu als een boemerang recht in het gezicht treft. Aanleiding is de vluchtelingencrisis. Toen Angela Merkel drie jaar geleden de deur openzette voor met name vluchtelingen uit Syrië met de mededeling ‘Dit gaat ons lukken’, stortte ze haar land in een ongekende identiteitscrisis. Je was voor of je was tegen, er was nauwelijks ruimte meer voor nuance.

De CSU was tegen. En hoe. Seehofer, tevens minister van Binnenlandse Zaken, dreigde eerder dit jaar met een kabinetscrisis door te eisen dat vluchtelingen voortaan bij de grens moesten worden geweerd. Ook de opkomst van de rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD) dreef de CSU in het vaarwater van de heftige retoriek. Te heftig, zo blijkt nu.

Luidruchtig

Uit enquêtes blijkt dat veel Beierse kiezers de CSU veel te luidruchtig en te rechts vinden. Maar misschien nog wel belangrijker: de katholieke Kerk, van oudsher zeer invloedrijk in de deelstaat, neemt openlijk afstand van wat altijd haar partij was. In een open brief aan Söder vragen meer dan 100 parochies, ordes en kerkelijke instellingen zich af waar de ‘C’ van het CSU toch gebleven is. Waar ooit vanaf de kansel het stemadvies ‘CSU’ gegeven werd, klinkt er nu openlijk kritiek. Dit jaar alleen al hebben zich in Beieren 48.000 katholieken laten uitschrijven uit de Kerk.

De CSU is hierdoor al een tijd in paniek. Zo veranderde de houding ten opzichte van de AfD van meepraten, tot negeren naar aanvallen; de kiezer in verwarring achterlatend. Söder, inmiddels de minst populaire deelstaatpremier van Duitsland, trachtte het tij te keren door voor alle openbare ruimtes het kruis van Jezus verplicht te stellen. En de afgelopen weken reisde hij zich een slag in de rondte: hij bezocht meer dan 200 bijeenkomsten, ‘zo’n kwart miljoen mensen’.

Goed en slecht

Tevergeefs, zo lijkt nu. De CSU verliest met name kiezers aan de Groenen, die in de peilingen op 19 procent staan. Daardoor lijkt een coalitie (een woord dat Söder en de zijnen eigenlijk niet kennen) met deze partij de enige mogelijkheid om door te regeren.

En op landelijk niveau speelt een andere vraag: is er nog wel een gezamenlijke toekomst voor CSU en CDU? Nu ook de populariteit van Merkel tanende is, wat blijft er dan over van dit machtsblok? Niemand die het kan zeggen, al zien commentatoren zowel een voor- als een nadeel: goed voor de democratie, maar slecht voor de stabiliteit van het land.