Volledig scherm
Op de achtergrond praat de Nederlandse plaatsvervangend ambassadeur Gerrie Willems (op de rug gezien) met de ambassadeur van Groot-Brittannië (links). © AD

Diplomaten wisten voor ramp MH-17 al van zwaar geschut

Vliegramp MH17Dit is de bijeenkomst in Kiev waarover de Nederlandse regering geen details wil geven. Op 14 juli 2014, drie dagen voor het neerstorten van MH17, worden diplomaten tijdens deze briefing bijgepraat over de veiligheid in het land. De Tweede Kamer wil over deze briefing al wekenlang meer details horen: wat is op de bijeenkomst gezegd en wat ervan is doorgemeld aan Den Haag, blijkt een half jaar later van grote politieke betekenis. Want wist de Nederlandse regering door de briefing dat het luchtruim in Oost-Oekraïne gevaarlijk was?

Quote

Diplomaten bijgepraat over het illegaal oversteken van de Russische-Oekraïense grens met 'zwaar militair materieel' door de Russen

Oekraïense samenvatting bijeenkomst

Dankzij foto's en een verslag van de Oekraïense regering zijn details nu in te vullen over de bijeenkomst. De Nederlandse viceambassadeur Willems was aanwezig en de diplomaten krijgen te horen dat voor het eerst zwaar luchtafweergeschut is gebruikt in Oost-Oekraïne. Een Oekraïens Antonov-toestel is neergehaald door separatisten.

Traditionele bijeenkomst
De bijeenkomst vond tweewekelijks plaats. Het plaatsvervangend hoofd van de presidentiële staf, Valeriy Chaly, noemt het zelfs de 'inmiddels traditionele bijeenkomst'. Minister Klimkin van Buitenlandse Zaken verwelkomt samen met Chaly ongeveer twintig gasten. Onder hen de ambassadeurs Christof Weil (Duitsland), Simon Smith (Groot-Britannië) en Geoffrey Pyatt (Verenigde Staten).

Op de foto's luisteren zij naar Klimkin en Chaly die vanaf een kleine verhoging vanachter een bureau hun briefing geven. Gerrie Willems van de Nederlandse ambassade is te zien op één van de foto's. Ze overlegt met de Britse ambassadeur Simon Smith.  

'Zwaar militair materieel'
Volgens de Oekraïense samenvatting, gedateerd 15 juli, zijn de diplomaten bijgepraat over het illegaal oversteken van de Russische-Oekraïense grens met 'zwaar militair materieel' door de Russen en het leveren van 'Russische wapens en technologie aan militanten' in de regio Donetsk en Loehansk.

Volledig scherm
De bijeenkomst met op de voorgrond van links naar rechts: de ambassadeurs van Duitsland, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. © AD
Quote

De heer Chaly rapporteer­de in het bijzonder dat de Antonov van het leger van Oekraïne was geraakt op een manier die niet door de terroris­ten wordt toegepast

Het neerhalen van een vrachttoestel eerder op 14 juli wordt volgens het Oekraïense verslag 'in het bijzonder' genoemd:  ,,In het bijzonder rapporteerde de heer Chaly dat de Antonov An-24 van het leger van Oekraïne was geraakt op een manier die niet door de terroristen wordt toegepast'.

Russische wapensystemen
Kiev doelt hiermee op de Russen of hun zwaardere wapensystemen. Minister Klimkin voegt er iets aan toe. Hij zegt dat 'dat het toestel vloog op een hoogte van 6500 meter, en alleen geraakt kan zijn door luchtafweergeschut of een ander toestel.' 

Die toevoeging is cruciaal: er zijn al eerder toestellen neergestort in Oekraïne, maar bij deze Antonov moet voor het eerst zwaar materieel zijn gebruikt. 's Middags op de 14de juli wordt dat ook nog eens benadrukt door de Oekraïense minister van Defensie, Valeriy Heletey over de Antonov.

Geraakt door krachtig systeem
Hij zegt: ,,Gegeven het feit dat het toestel vloog op 6500 meter hoogte, is een aanval door Manpads - raketwerpers vanaf de schouder - onmogelijk.  Kortom, het toestel was neergehaald door een ander, krachtiger raketsysteem. 

De diplomaten en hun regeringen zijn dus 3 dagen voor het neerhalen van MH17 gewaarschuwd voor een toenemend gevaar in de lucht. Deze informatie is in ieder geval door de Amerikanen snel doorgesluisd naar het Witte Huis. Op 15 juli al worden journalisten bijgepraat over de Antonov. De Amerikanen hebben dezelfde woordkeuze als de Oekraïense regering: ,,Alleen zeer geavanceerde wapensystemen zijn in staat deze hoogte te halen.''

Volledig scherm
De bijeenkomst wordt geleid door de Oekraïense minister van Buitenlandse zaken Klimkin (links) en de vice-chef van de presidentiële administratie Chaly (rechts). © AD
Quote

Uit de informatie die op dat moment bekend was bij het kabinet, is niet geconclu­deerd dat extra maatrege­len moesten worden genomen

Brief kabinet aan Tweede Kamer

Wat is er met info gedaan?
Wat is er in Nederland met deze informatie uit de bijeenkomst in Kiev gedaan? Volgens de Nederlandse regering is over de bijeenkomst 'via de gebruikelijke interdepartementale kanalen' gerapporteerd door de ambassade. Wát er is gemeld, wil de regering niet zeggen, maar heeft in ieder geval niet tot aanpassingen geleid:

,,Uit de informatie die op dat moment bekend was bij het kabinet, is niet geconcludeerd dat extra maatregelen moesten worden genomen,'' schreef het kabinet 2 weken geleden aan de Tweede Kamer. Premier Rutte voegde daar later aan toe dat de Nederlandse regering geen inschattingsfout heeft gemaakt. Tot onvrede van de Tweede Kamer zijn details over de briefing of een verslag van de bijeenkomst niet vrijgegeven door de regering. 

'Geen grote openheid'
Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) hebben zich vastgebeten in de opstelling van het kabinet over MH17. Ze vinden het méér dan tijd, dat de regering met antwoorden komt. ,,De regering biedt geen grote openheid over MH17.  Het is tijd om te stoppen met geheimhouding en om volledige duidelijkheid te geven. Deze nieuwe details, foto's en persberichten maken het des te prangender,'' zegt Omtzigt. ,,Het kabinet moet aangeven wat er is gemeld, aan wie dat is gemeld, wie dat wist in Den Haag en wat ermee is gebeurd.'' 

Volgens Sjoerdsma lijkt er steeds meer sprake van een inschattingsfout. ,,Het lijkt er steeds meer op dat Nederland belangrijke informatie heeft ontvangen in aanloop naar de noodlottige dag van 17 juli, maar dat deze informatie niet op juiste waarde is geschat. Deze berichten tonen dat Oekraïne er serieus rekening mee hield dat de Antonov met geavanceerde grond-luchtraketten uit de lucht is geschoten.'' 

Sjoerd Sjoerdsma en Pieter Omtzigt vinden het overigens vreemd dat Oekraïne niet zelf het luchtruim volledig sloot na het neerhalen van de Antonov. Het blijft voor hen nog een onduidelijk waarom dat niet is gebeurd. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt op vragen van het AD  dat zij nooit namen noemt van betrokken diplomaten en verwijst verder naar Kamervragen. Kamerleden hebben in totaal 87 vragen ingediend bij het kabinet.


Lees hier het volledige AD-dossier over de ramp met Malaysia Airlines vlucht MH17

Driekwart van alle luchtvaartmaatschappij vloog op 17 juli nog boven het conflictgebied. De rest heeft een maand daarvoor al besloten de regio te mijden. In de week voor de MH17-ramp doorkruisen ongeveer 900 toestellen, van onder meer KLM, Aeroflot, Singapore Airlines en Lufthansa, het oorlogsgebied op zo'n 10.000 meter hoogte.