Volledig scherm
© anp

'Dit is niet het laatste geweld'

Voor- en tegenstanders van hulp aan vluchtelingen zorgden afgelopen weekend voor grimmige situaties. Denk niet dat dit de laatste gewelddadige incidenten zijn, stelt hoogleraar migratie Leo Lucassen.

Quote

Mensen hebben het gevoel dat overheid situatie niet meer onder controle heeft

Roland Tichy (publicist)

Twintig mannen met bivakmutsen en nitraatbommen die op een donkere vrijdagavond in Woerden een vluchtelingenopvang boordevol met gezinnen bestormen. Politie te paard die zondagmiddag in hartje Utrecht tussenbeide moet komen bij knokpartijen tussen voor- en tegenstanders van asielopvang in Nederland.

Wie dacht dat het debat over de vluchtelingencrisis afgelopen week in het Drentse Oranje al een triest dieptepunt had bereikt, kwam dit weekend bedrogen uit. Het kon nog gekker.

Waar Nederland zich niet zo lang geleden opwond over een bozig spandoek bij een toekomstige opvangplek of over een wat woelige raadsvergadering over weer een nieuw azc, loopt de situatie inmiddels bijna dagelijks verder uit de hand.

Opmerkelijk
Leo Lucassen, directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar migratiegeschiedenis, denkt niet dat dit de laatste gewelddadige incidenten zullen zijn. En dat is opmerkelijk, vindt hij. ,,In de jaren '90 waren hier veel meer vluchtelingen, maar toen hebben we niet van dit soort geweldsincidenten gehad.'' Het verschil, stelt Lucassen, zit dus niet in de aantallen vluchtelingen, ook niet in hun afkomst ('ook toen waren er veel mensen uit het Midden-Oosten'), maar in het politieke klimaat. ,,Als een grote politieke partij (de PVV, red.) oproept tot verzet, dan moet je er niet gek van opkijken als dat ook gebeurt. Je voedt de angst van mensen, je geeft hen het gevoel dat het hen over de schoenen loopt. Andere partijen reageren niet omdat ze bang zijn stemmen te verliezen."

Dat PVV-leider Wilders op zaterdag via Twitter meldt het geweld af te keuren, doet daar volgens Lucassen niets aan af. Een tweet later roept Wilders weer op tot verzet.

Dat 'verzet' komt op zondag ook vanuit het buitenland naar Nederland. Op het Vredenburg in Utrecht verzamelen zich zo'n 200 aanhangers van de van oorsprong Duitse anti-islam organisatie Pegida. Vlaggen uit Hongarije, Polen, Vlaanderen en vooral Duitsland wapperen op het Vredenburg. Ook tientallen leden van de harde kern supporters van FC Utrecht, voegen zich bij het Pegida-kamp.

Pegida
Een paar honderd meter verderop verzamelen zich een kleine 300 tegen-demonstranten, sympathisanten van de vluchtelingen. Een derde groep demonstranten ontloopt de massale politiemacht en wil de confrontatie met Pegida aan. Een paar seconden nadat Edwin de Utrechter als eerste spreker van Pegida het woord neemt, gaat het mis. Via de zijstraatjes van het Vredenburg dringt een grote groep tegendemonstranten op naar het plein. De Bunniksiders en een deel van de Pegida-aanhang antwoorden meteen. Vloekend en tierend proberen ze de andere demonstranten op te zoeken. ,,Vuile landverraders. Eigen volk eerst,'' scanderen ze. ,,Vluchtelingen welkom. Nazi's raus,'' roept de andere kant.

De politie, met getrokken wapenstok en te paard, heeft moeite de partijen uiteen te houden. Terwijl er voortdurend charges op het Vredenburg zijn, luistert een klein groepje Pegida-aanhangers nog naar een spreekster die waarschuwt voor verkrachtende moslims en inteelt in de islam. Aan het eind van de dag zijn er tien demonstranten gearresteerd.

,,Deze gewelddadige incidenten kunnen voor Nederland de volgende stap in de escalatie van dit probleem zijn,'' zegt Roland Tichy, een Duitse publicist die veel over de vluchtelingencrisis in zijn land schrijft.

,,De mensen zijn boos, niet per se omdat ze vluchtelingen haten, maar omdat ze het gevoel hebben dat de overheid de situatie niet meer onder controle heeft. En dan gaan mensen slechte dingen doen.''

In Duitsland worden dit jaar tegen de miljoen asielzoekers verwacht. Er zijn wekelijks gewelddadige aanslagen op vluchtelingencentra. En ook daar wordt al een tijdje geknokt tussen antifascisten en aanhangers van Pegida. Tichy: ,,Je moet protest kanaliseren, maar niet tegenhouden, want dan volgt er juist geweld. Mensen moeten kunnen zeggen: Hé wacht even, niet alles wat hier gebeurt, is oké."

Social media
Ook burgemeester Molkenboer van Woerden wijst naar de landelijke politiek. Er is 'een gebrek aan regie vanuit Den Haag'. ,,Dit incident is een optelsom van alles wat er de afgelopen tijd is gebeurd. De oproepen tot geweld op social media creëren een klimaat waar ik van gruw.''

Naast de manifestatie van Pegida in Utrecht, demonstreerde dit weekend ook de extreem-rechtse Nederlandse Volksunie tegen een azc in Gouda. In Rotterdam werd een club aanhangers van actiegroep Identitair Verzet opgepakt, ze waren op weg naar een noodopvang.